بررسی حدیث هشتم ضمن عنوان حدیث چهلم مهدیین

دارالهدایه| در ادامه بحث از حدیث چهلم از کتاب چهل حدیث مهدیین ناظم العقیلی، هشتمین روایتی که ناظم العقیلی تحت عنوان حدیث چهلم آورده که در واقع حدیث «چهل و هفتم» مورد استناد اتباع جهت اثبات امامت احمد اسماعیل همبوشی و مهدیین تخیلی آنان می‌باشد، به شرح ذیل است:

حدیث مهدیین

عَنِ اَلصَّادِقِ (عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ) عَنْ أَبِيهِ اَلْبَاقِرِ (عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ) قَالَ:.. فَقَالَ رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ):…ثُمَّ خَاطَبَنِي وَ خَاطَبْتُهُ بِمَا يُخَاطَبُ بِهِ اَلْأَنْبِيَاءُ ثُمَّ عَادَ إِلَى طُفُولِيَّتِهِ. وَ هَكَذَا سَبِيلُ اَلاِثْنَيْ عَشَرَ  إِمَاماً مِنْ وُلْدِهِ يَفْعَلُونَ فِي وِلاَدَتِهِمْ مِثْلَهُ. امام صادق علیه السلام از پدر بزرگوارشان، امام باقر علیه السلام نقل می‌کنند که فرمودند: پس رسول خدا (ص) فرمودند:… سپس هر دو همانند خطاب پیامبران، همدیگر را مورد خطاب قرار دادیم، پس از آن علی (ع) به طفولیت و کودکی خود بازگشت و اینچنین دوازده امام از فرزندانش نیز، در زمان ولادشان همانند آن‌را انجام می‌دهند. الهداية الکبرى، ج۱، ص۹۸.

نکتهٔ اول مهدیین

این مطلب از جمله تحریف های اتباع و خطاهای تایپی کتاب «الهدایة الکبری» است که بدون تحقیق و با اشکالات بسیار به چاپ رسیده است. عبارت اصل روایت چنان که در نسخه های خطی آمده، «سبیل الاحد عشر من ولده»است، نه «اثنی عشر من ولده».  تصویر سه مورد از مهمترین نسخه های خطی این کتاب ارسال می‌شود:

نکتهٔ دوم

بر فرض که تصحیفی رخ نداده باشد، اینکه پیامبر(ص) فرمودند: «وَ هَكَذَا سَبِيلُ اَلاِثْنَيْ عَشَرَ إِمَاماً مِنْ وُلْدِهِ» از جهت «تغلیب» است. تغلیب مورد نظر ما به صورت ساده، یعنی غلبه و اکثریت؛ یعنی وقتی اکثر افراد یک مجموعه یک ویژگی خاصی را دارند، آن‌گاه ایرادی ندارد که بگوییم تمام آن مجموعه، این ویژگی را دارند؛ یعنی شما در اغلب موارد به صورت دقیق گفته و می‌گویید که مثلاً یازده نفر از این مجموعه این گونه اند، اما گاهی هم می‌ توانید بگویید که این مجموعه این ویژگی را دارند؛ یعنی از کل مجموعه، چند نفر « استثناء » هستند، شما گاهی این استثناء را دقیق مشخص می‌کنید، اما گاهی نه، به صورت کلی می‌گویید. حالا مثلاً به این دلیل که در باقی موارد، دقیق مشخص کرده اید و حال با این پیش زمینه صحبت می‌کنید که مخاطب شما متوجه هست که استثنایی هم وجود دارد و دیگر شما نیاز نمی‌ دیدید که به این استثنا تأکید کنید. «تغلیب» و «استثناء»، یکی از جواب های کلی به این گونه احادیث است؛ یعنی یک قانونی، یک چیزی، در مورد همه صادق است؛ اما تبصره ای هم دارد، استثنائی هم دارد و گاهی می‌توان از این استثناء چشم پوشید و قانون کلی را به صورت تغلیب گفت و البته در اکثر موارد دیگر این استثناء را بیان می‌کنند. این ها با هم تناقض ندارند بلکه در همه زبان ها چنین چیزی پذیرفته شده است. 

نکتهٔ سوم

اگر پیامبر (ص) در صدد بیان بیش از دوازده امام بودند، باید می‌فرمودند: «الثلاثة و عشرون إماماً من ولده»؛ یعنی ۲۳ امام از فرزندانش چون اتباع احمد بصری ۲۴ امامی هستند. پس بدیهی هست که استدلال ناظم العقیلی استدلالی جاهلانه و سست می‌باشد.