بررسی حدیث ششم ضمن عنوان حدیث چهلم مهدیین

دارالهدایه| در ادامه بحث از حدیث چهلم از کتاب چهل حدیث مهدیین ناظم العقیلی، ششمین روایتی که ناظم العقیلی تحت عنوان حدیث چهلم آورده که در واقع حدیث «چهل و پنجم» مورد استناد اتباع جهت اثبات امامت احمد اسماعیل همبوشی و مهدیین تخیلی آنان می‌باشد، به شرح ذیل است:

حدیث مهدیین

ششمین روایتی که ناظم العقیلی تحت عنوان حدیث چهلم آورده که در واقع حدیث «چهل و پنجم» مورد استناد اتباع جهت اثبات امامت احمد اسماعیل همبوشی و مهدیین تخیلی آنان می‌باشد، به شرح ذیل است:

جُنَادَةَ بْنِ أَبِي أميد [أُمَيَّةَ] قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى اَلْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي مَرَضِهِ اَلَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ وَ بَيْنَ يَدَيْهِ طَشْتٌ يُقْذَفُ فِيهِ اَلدَّمُ وَ يَخْرُجُ كَبِدُهُ قِطْعَةً قِطْعَةً مِنَ اَلسَّمِّ اَلَّذِي أَسْقَاهُ مُعَاوِيَةُ لَعَنَهُ اَللَّهُ فَقُلْتُ يَا مَوْلاَيَ مَا لَكَ لاَ تُعَالِجُ نَفْسَكَ فَقَالَ يَا عَبْدَ اَللَّهِ بِمَا ذَا أُعَالِجُ اَلْمَوْتَ قُلْتُ إِنّٰا لِلّٰهِ وَ إِنّٰا إِلَيْهِ رٰاجِعُونَ ثُمَّ اِلْتَفَتَ إِلَيَّ وَ قَالَ وَ اَللَّهِ إِنَّهُ لِعَهْدٌ عَهِدَهُ إِلَيْنَا رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَنَّ هَذَا اَلْأَمْرَ يَمْلِكُهُ اِثْنَا عَشَرَ إِمَاماً مِنْ وُلْدِ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ مَا مِنَّا إِلاَّ مَسْمُومٌ أَوْ مَقْتُولٌ. جنادة بن أبي أميد [أُمَيَّةَ] گفت: بر امام حسن بن علی (عليهما السلام) در آن بیماری که وفات يافتند وارد شدم، در مقابل ایشان طشتی دیدم که در آن خون بالا می‌آورد و لخته های خون بر اثر سمی که معاويه لعنة الله عليه به ایشان خورانده بود، در آن طشت بود. گفتم: ای مولای من چرا خود را معاجله نمی‌کنید؟ فرمودند: ای بندهٔ خدا، با چه چيزی مرگ را معاجله کنم؟ گفتم: إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ. حضرت به من نگاه کردند و فرمودند: به خدا سوگند اين عهدی است که رسول خدا (ص) با ما کرده اند که برای اين امر، دوازده امام از فرزندان علي و فاطمة (عليهما السلام) است و إمامی از ما نیست مگر آن‌که مسموم گشته یا کشته شود. کفاية الأثر في النص على الأئمة الإثنی عشر، ج۱، ص۲۲۶.

نکتهٔ اول مهدیین

در این روایت هیچگونه تصریحی مبنی بر اینکه ائمه بیش از دوازده امام هستند، وجود ندارد.

نکتهٔ دوم

عبارت «أَنَّ هَذَا اَلْأَمْرَ يَمْلِكُهُ اِثْنَا عَشَرَ إِمَاماً مِنْ وُلْدِ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ» اشاره به دوازده امام و از جهت تغلیب است و با توجه به اینکه ۱۱ امام از فرزندان حضرت امیرالمؤمنين و سيدة نساء العالمین عليهما السلام هستند، دوازده امام از فرزندان ایشان بیان شده است؛ تغلیب قاعده ای بلاغی و رایج در ادبیات عرب هست که در کلام احمد بصری نیز به کار رفته است:

احمد بصری می‌گوید: فقد أوصاكم بابائی الاثنی عشر: شما را وصیت کرد به پدران دوازده گانه من. و بي: و به من. و بأبنائي الإثني عشر: و به فرزندان دوازده گانه من.

نکتهٔ سوم

ناظم العقیلی در صورتی از این روایت برداشت ۱۳ امام کرده که فرقهٔ احمد اسماعیل همبوشی قائل به وجود ۲۴ امام هستند و ناظم العقیلی با این برداشت خود از روایت، امامت را از مهدیین تخیلی خود نفی کرده است.

نکتهٔ چهارم

این روایت در کتاب «كفاية الأثر في النص على الأئمة الإثني عشر» آمده است و چنانچه از نام کتاب پیداست، این کتاب جامع نصوص و روایات مربوط به دوازده امام است نه ۱۳ امام و بیش از آن. در روایت دیگری از امام حسن مجتبی علیه السلام در این کتاب به جای  «مِنْ وُلْدِ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ»، عبارت «مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ وَ صَفْوَتِهِ» آمده است که جای هیچگونه شک و شبه ای مبنی بر اینکه این روایت فقط بیان کنندهٔ امامت دوازده امام است، برجای نمی‌گذارد. هِشَامِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: لَمَّا قُتِلَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ رَقِيَ اَلْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ عَلَيْهِما السَّلاَمُ فَأَرَادَ اَلْكَلاَمَ فَخَنَقَتْهُ اَلْعَبْرَةُ فقد [فَقَعَدَ] سَاعَةً ثُمَّ قَامَ فَقَالَ… وَ لَقَدْ حَدَّثَنِي جَدِّي رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَنَّ اَلْأَمْرَ يَمْلِكُهُ اِثْنَا عَشَرَ إِمَاماً مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ وَ صَفْوَتِهِ مَا مِنَّا إِلاَّ مَقْتُولٌ أَوْ مَسْمُومٌ… کفاية الأثر في النص على الأئمة الإثنی عشر، ج۱، ص۱۶۰.