بررسی حدیث چهارم ضمن عنوان حدیث چهلم مهدیین
توسط: دارالهدایه| در ادامه بحث از حدیث چهلم از کتاب چهل حدیث مهدیین ناظم العقیلی، چهارمین روایتی که ناظم العقیلی تحت عنوان حدیث چهلم آورده که در واقع حدیث «چهل و سوم» مورد استناد اتباع جهت اثبات امامت احمد اسماعیل همبوشی و مهدیین تخیلی آنان میباشد، به شرح ذیل است:
حدیث مهدیین
چهارمین روایتی که ناظم العقیلی تحت عنوان حدیث چهلم آورده که در واقع حدیث «چهل و سوم» مورد استناد اتباع جهت اثبات امامت احمد اسماعیل همبوشی و مهدیین تخیلی آنان میباشد، به شرح ذیل است: جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ اَلْأَنْصَارِيِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى فَاطِمَةَ عَلَيْهَا اَلسَّلاَمُ وَ بَيْنَ يَدَيْهَا لَوْحٌ فِيهِ أَسْمَاءُ اَلْأَوْصِيَاءِ مِنْ وُلْدِهَا فَعَدَدْتُ اِثْنَيْ عَشَرَ آخِرُهُمُ اَلْقَائِمُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ ثَلاَثَةٌ مِنْهُمْ مُحَمَّدٌ وَ ثَلاَثَةٌ مِنْهُمْ عَلِيٌّ. – جابر بن عبد اللّه انصارى گويد: بر فاطمه عليها السّلام وارد شدم و پيش او لوحى بود كه در آن نام امامان از فرزندانش بود، من برشمردم كه ۱۲ تن بودند كه پايانشان امام قائم عليه السّلام بود سه محمد داشتند و سه على. الکافي، ج۱، ص۵۳۲.
نکتهٔ اول
این روایت در صدد بیان ائمه از فرزندان حضرت زهرا (س) بوده که نام سه نفر از فرزندان ایشان، «علی» میباشد: ١. امام علی بن الحسین (ع) ۲.امام علی بن موسی الرضا (ع). ۳.امام علی بن محمد الهادي (ع). در واقع در این حدیث چهار نام «علي» موجود بوده و چنانچه علامهٔ مجلسی رحمة الله علیه بیان کرده اند ظاهرا نسخه برداران به جای «أربعة منهم علي»، «ثلاثة منهم علي» درج کرده اند؛ همانطور که در کتاب «عیون أخبار الرضا» و کتاب های دیگر آمده است: عَنْ أَبِي اَلْجَارُودِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ اَلْأَنْصَارِيِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ وَ بَيْنَ يَدَيْهَا لَوْحٌ فِيهِ أَسْمَاءُ اَلْأَوْصِيَاءِ فَعَدَدْتُ اِثْنَيْ عَشَرَ آخِرُهُمُ اَلْقَائِمُ ثَلاَثَةٌ مِنْهُمْ مُحَمَّدٌ وَ أَرْبَعَةٌ مِنْهُمْ عَلِيٌّ. ابى الجارود از امام باقر عليه السّلام از جابر بن عبد اللّٰه انصارىّ نقل كرده اند كه جابر گفت: خدمت حضرت فاطمه عليها السّلام رسيدم و در مقابل آن حضرت لوحى قرار داشت كه اسامى اوصياء در آن بود، آنها را شمردم، دوازده نام بود، آخرين آنها«قائم»، سه تن از آنان «محمّد» و چهار تن «على» بود (درود بر ايشان). عيون أخبار الرضا عليه السلام، ج۱، ص۴۶.
دوازده گانه یا مهدیین
نکتهٔ جالب توجه در این روايت این است که عبارت «من ولدها» در متن روايت موجود نیست که خود دلیلی صریح بر این است که در حدیث لوح، فقط نام ائمه دوازده گانه بوده است. مرحوم علامهٔ مجلسی در تبیین روایت «کافی» که به «ثلاثة منهم علي» اشاره دارد، میفرماید: فقوله: فعددت الفاء فیه للتفریع،أی فضممت إلیهم أباهم وأصلهم فصاروا معه اثنا عشر ” ثلاثة منهم ” أی من الأولاد لا من الجميع فإن المسمى بعلی من الجمیع أربعة والظاهر أن التصحیف من النساخ فإنه روى الصدوق فی الإکمال والعیون والفقیه والشیخ فی الغیبه بهذا الإسناد عن جابر وفیها جمیعا وفی غیرها من الکتب و أربعة منهم علي. این عبارت حدیث که فرموده «فعددت» یعنی به یازده نفر امام از فرزندان حضرت زهرا علیها السلام پدر ایشان را نیز اضافه کردم و در مجموع دوازده امام شدند. مراد از عبارت «ثلاثة منهم علي» یعنی سه تن از فرزندان فاطمه نه سه تن از بین امامان دوازده گانه و در اصل ۴ علی در لوح بود و ظاهر این است که نسخه برداران روایت جابر به جای نوشتن «أربعة منهم علي»، «ثلاثة» را درج کرده اند دلیل و شاهد بر این مدعا نقل این روایت در کتب معتبر دیگر مانند «کمال الدین» ، «العیون» و امثالهم است.مرآة العقول، ج۶، ص۲۲۸.
نقل دیگر لوح
این روایت در کتاب های دیگر، به شکل های دیگری نیز آمده است؛ مثلا در کتاب «الإرشاد» اینگونه نقل شده است: أَبِي اَلْجَارُودِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ اَلْأَنْصَارِيِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ اَللَّهِ عَلَيْهِمَا اَلسَّلاَمُ وَ بَيْنَ يَدَيْهَا لَوْحٌ فِيهِ أَسْمَاءُ اَلْأَوْصِيَاءِ وَ اَلْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِهَا فَعَدَدْتُ اِثْنَيْ عَشَرَ اِسْماً آخِرُهُمْ اَلْقَائِمُ مِنْ وُلْدِ فَاطِمَةَ ثَلاَثَةٌ مِنْهُمْ مُحَمَّدٌ وَ أَرْبَعَةٌ مِنْهُمْ عَلِيٌّ. ابى الجارود از امام باقر عليه السّلام از جابر بن عبد اللّٰه انصارىّ نقل كرده اند که جابر گفت: خدمت حضرت فاطمة دختر رسول خدا (صلّى الله عليه و آله) شرفياب شدم ديدم در برابرشان لوحى بود كه در آن نامهاى اوصياء و امامان از فرزندان فاطمه عليها السّلام بود، من آنان را بر شمردم ديدم دوازده نام بود كه آخريشان قائم از فرزندان فاطمه عليه السّلام بود، سه تن از ايشان محمد نام داشتند و چهار تن على. الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد، ج۲، ص۳۴۶ در اینجا علت اینکه دوازده امام از فرزندان حضرت زهرا (س) به حساب آمده اند، از جهت تغلیب است. روایت «أصول کافي» نیز به همین معناست؛ اسامی فرزندان حضرت زهرا سلام الله علیها را بیان میکند؛ اما اینکه میگوید «أَسْمَاءُ اَلْأَوْصِيَاءِ مِنْ وُلْدِهَا فَعَدَدْتُ اِثْنَيْ عَشَرَ» به منظور تغلیب است. روایت «إرشاد» نیز که میگوید «فِيهِ أَسْمَاءُ اَلْأَوْصِيَاءِ وَ اَلْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِهَا فَعَدَدْتُ اِثْنَيْ عَشَرَ اِسْماً» از جهت تغلیب است.
روایت لوح در کمال الدین
این روایت در کتاب «کمال الدين» با تفصیل بیشتر و کاملتری آمده است: جَابِرٍ اَلْجُعْفِيِّ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ اَلْبَاقِرِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ اَلْأَنْصَارِيِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى مَوْلاَتِي فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ وَ قُدَّامَهَا لَوْحٌ يَكَادُ ضَوْؤُهُ يَغْشَى اَلْأَبْصَارَ فِيهِ اِثْنَا عَشَرَ اِسْماً ثَلاَثَةٌ فِي ظَاهِرِهِ وَ ثَلاَثَةٌ فِي بَاطِنِهِ وَ ثَلاَثَةُ أَسْمَاءَ فِي آخِرِهِ وَ ثَلاَثَةُ أَسْمَاءَ فِي طَرَفِهِ فَعَدَدْتُهَا فَإِذَا هِيَ اِثْنَا عَشَرَ اِسْماً فَقُلْتُ أَسْمَاءُ مَنْ هَؤُلاَءِ قَالَتْ هَذِهِ أَسْمَاءُ اَلْأَوْصِيَاءِ أَوَّلُهُمْ اِبْنُ عَمِّي وَ أَحَدَ عَشَرَ مِنْ وُلْدِي آخِرُهُمُ اَلْقَائِمُ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ قَالَ جَابِرٌ فَرَأَيْتُ فِيهَا مُحَمَّداً مُحَمَّداً مُحَمَّداً فِي ثَلاَثَةِ مَوَاضِعَ وَ عَلِيّاً وَ عَلِيّاً وَ عَلِيّاً وَ عَلِيّاً فِي أَرْبَعَةِ مَوَاضِعَ. جابر جعفىّ از امام باقر عليه السّلام از جابر بن عبد اللّٰه انصارىّ روايت كند كه گفت:بر مولاى خود فاطمۀ زهرا عليها السّلام وارد شدم و در مقابل ايشان لوحى بود كه پرتو آن چشم را خيره مىكرد، ۱۲ اسم در آن بود: ۳ اسم در ظاهرش + ۳ اسم در باطنش + ۳ اسم در کناره + ۳ اسم در آخرش = جمعاً ۱۲ اسم بودند. سوال کردم اسماء چه کسانی است؟ حضرت زهرا سلام الله علیها پاسخ فرمودند: اسماء اوصیاء: اولین آنها پسر عمویم است و ۱۱ نفر از فرزندانم که اخرین آنها قائم میباشد. جابر میگوید ۳ اسمش محمد بود و ۴ اسمش علی بود. کمال الدين و تمام النعمة، ج۱، ص۳۱۱ پس این روایت نیز کاملاً با تفصیل و واضح و روشن است.
نتیجه بحث مهدیین
مفصل ترین و کاملترین حدیث لوح که به تواتر و طرق متعدد وارد شده است و در اکثر کتب روایی مذکور گشته و از معجزات الهی در امامت ائمه ی اثنی عشر و ابطال دعاوی تمام مدعیان دروغین و فصل الخطاب مباحث امامت میباشد به صورت ذیل است:
احمد بصری نیز در کتاب گوساله (ج۱، ص۱۲۴ ) این روایت را نقل می کند و در این مورد که «حدیث لوح» مختص دوازده امام است، حجت را بر خود و پیروان خود تمام می کند.
