بررسی حدیث سوم ضمن عنوان حدیث چهلم مهدیین

دارالهدایه| در ادامه بحث از حدیث چهلم از کتاب چهل حدیث مهدیین ناظم العقیلی، سومین روایتی که ناظم العقیلی تحت عنوان حدیث چهلم آورده که در واقع حدیث «چهل و دوم» مورد استناد اتباع جهت اثبات امامت احمد اسماعیل همبوشی و مهدیین تخیلی آنان می‌باشد، به شرح ذیل است:

حدیث مهدیین

اِبْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ يَقُولُ: اَلاِثْنَا عَشَرَ اَلْإِمَامَ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِمُ اَلسَّلاَمُ كُلُّهُمْ مُحَدَّثٌ مِنْ وُلْدِ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ مِنْ وُلْدِ عَلِيٍّ وَ رَسُولُ اَللَّهِ وَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ هُمَا اَلْوَالِدَانِ فَقَالَ عَلِيُّ بْنُ رَاشِدٍ كَانَ أَخَا عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ لِأُمِّهِ وَ أَنْكَرَ ذَلِكَ فَصَرَّرَ أَبُو جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ وَ قَالَ أَمَا إِنَّ اِبْنَ  أُمِّكَ كَانَ أَحَدَهُمْ. زراره گويد شنيدم: امام باقر عليه السلام فرمودند: دوازده امام از آل محمد عليهم السلام همگى محدثند و از فرزندان رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و از فرزندان على علیه السلام می‌باشند، و پيغمبر و على عليهما السلام دو پدرند. على بن راشد كه برادر مادرى على بن الحسين (زين العابدين عليهما السلام) است اين مطلب را انكار كرد، امام باقر عليه السلام فرياد كشيد و فرمود: همانا پسر مادر تو (زين العابدين عليه السلام) يكى از آنهاست. الکافي، ج۱، ص۵۳۱.

نکتهٔ اول مهدیین

این روایت دلالتی بر امامت بیش از دوازده امام ندارد؛ زیرا معرفی حضرت رسول (ص) و امیرالمؤمنين (ع) به عنوان «پدر دوازده امام»، از جهت تغلیب است یعنی چون یازده نفر از ائمه علیهم السلام از ولد حضرت رسول (ص) و امیرالمؤمنین (ع) هستند، ایشان به عنوان پدر ائمه دوازده گانه معرفی شده اند.  علامهٔ مجلسی رحمة الله علیه نیز به این معنا اشاره کرده اند: «الاثنا عشر» مبتدأ «كلهم محدث» خبره «من ولد رسول الله» أي أكثرهم… ، مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول، ج۶، ص۲۲۳.

نکتهٔ دوم

شیخ کلینی رحمة الله علیه این روایت را در بابی با عنوان «بَابُ مَا جَاءَ فِي اَلاِثْنَيْ عَشَرَ وَ اَلنَّصِّ عَلَيْهِمْ عَلَيْهِمُ اَلسَّلاَمُ» که مربوط به نصوص بر دوازده امام می‌باشد و همچنین در روایات دیگری مصادیق این دوازده امام بیان شده است که ایشان حضرت امیرالمؤمنين (ع) و يازده فرزندشان می‌باشد: شیخ مفید: عَنْ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَقُولُ: اَلاِثْنَا عَشَرَ اَلْأَئِمَّةُ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ كُلُّهُمْ مُحَدَّثٌ عَلِيُّ بُنِ أَبِي طَالِبٍ وَ أَحَدَ عَشَرَ مِنْ وُلْدِهِ وَ رَسُولُ اَللَّهِ وَ عَلِيٌّ هُمَا اَلْوَالِدَانِ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَيْهِمَا.زراره می‌گوید که شنیدم امام باقر علیه السلام می‌فرمودند: ائمه دوازده‌گانه كه از آل محمد اند، همه‌شان محدث و آنان على بن ابى طالب و يازده
فرزند او و رسول خدا و على (علیهما السلام) دو پدرند. الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد، ج۲، ص۳۴۷.
مرحوم علی بن عیسی اربلی: عَنْ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَقُولُ: اَلاِثْنَيْ عَشَرَ اَلْأَئِمَّةُ كُلُّهُمْ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ كُلُّهُمْ مُحَدَّثٌ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَ أَحَدَ عَشَرَ مِنْ وُلْدِهِ وَ رَسُولُ اَللَّهِ وَ عَلِيٌّ هُمَا اَلْوَالِدَانِ.  زراره می‌گوید که شنیدم امام باقر علیه السلام می‌فرمودند: دوازده امام همه ايشان از آل محمداند همه ايشان محدثند که على بن ابى طالب است و يازده فرزند او هستند و رسول اللّٰه و على (عليهما السلام) دو پدرند. کشف الغمة في معرفة الأئمة، ج۲، ص۴۴۸.

نکتهٔ سوم

در روایات دیگر که مشابه این روایت هستند، تعداد «ائمهٔ محدث» از اهل بیت علیهم السلام، دوازده نفر بیان شده است که حضرت امیرالمؤمنين علیه السلام از جمله آنها و اولین آنها معرفی شده اند و نشانی از سیزده یا بیست و چهار امام یافت نمی‌شود: زُرَارَةَ بْنِ أَعْيَنَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَقُولُ: اِثْنَا عَشَرَ إِمَاماً مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ كُلُّهُمْ مُحَدَّثُونَ بَعْدَ رَسُولِ  اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ مِنْهُمْ. زرارة گويد: از امام باقر عليه السّلام شنيدم كه چنين مى‌فرمودند: ما بعد از حضرت رسول صلى اللّٰه عليه و آله دوازده امام هستيم همه از آل محمّد صلّى الله عليه و آله و همگى نيز محدّث هستند  و علىّ‌ بن أبى طالب عليه السّلام جزء اين دوازده امام است. الخصال، ج۲، ص۴۸۰.
عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْيَنَ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ يَقُولُ: نَحْنُ اِثْنَا عَشَرَ إِمَاماً مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ كُلُّهُمْ مُحَدَّثُونَ بَعْدَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلِّمْ وَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ أَوَّلُهُمْ. زرارة گويد: از امام باقر عليه السّلام شنيدم كه چنين مى‌فرمودند: ما دوازده امام از آل محمد (عليهم السلام) هستیم. همه آن‌ها محدث بعد رسول خدا (ص) هستند و علی (علیه السلام) اولین آنهاست.إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج۲، ص۴۷.