جریانشناسی فرقه «منصور هاشمی خراسانی»؛ از شکلگیری تا اهداف پنهان
توسط: دارالهدایه| در دهههای اخیر، ظهور و گسترش برخی جریانهای انحرافی در جهان اسلام، از جمله ایران و افغانستان، سبب ایجاد چالشهای فکری و اجتماعی متعددی شده است. یکی از نمونههای شاخص این جریانها، فرقه موسوم به «نهضت بازگشت به اسلام» است که بنیانگذار آن علیرضا بابایی آریا با نام مستعار «منصور هاشمی خراسانی» شناخته میشود. این جریان که در ابتدا فعالیتهای محدود و پراکندهای داشت، در ادامه کوشید با بهرهگیری از ابزارهای رسانهای و فضای مجازی، مخاطبان خاصی از میان دانشجویان و استادان دانشگاه را به سوی خود جذب کند. در ادامه، روند شکلگیری، اهداف و شگردهای این فرقه بررسی میشود.
۱. بنیانگذار و سابقه تحصیلی منصور
علیرضا بابایی آریا (متولد ۱۳۶۳ هـ.ش) در تهران متولد شد و در افغانستان سکونت گزید. وی تحصیلات خود را در دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد در رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی ادامه داد و تا مقطع دکتری پیش رفت؛ اما در سال ۱۳۹۰ هـ.ش به دلیل عدم مراجعه، وضعیت تحصیلی او راکد اعلام شد. در برخی گزارشها نیز به اخراج او از دانشگاه اشاره شده است. این سوابق نشان میدهد که بنیانگذار جریان، فاقد پشتوانه علمی معتبر و مورد قبول حوزههای رسمی دینی است.
۲. آغاز فعالیتها و معرفی رسمی جریان منصور هاشمی
فعالیتهای اولیهی او از سال ۱۳۸۵ هـ.ش آغاز گردید و در سال ۱۳۹۱ هـ.ش برای نخستین بار پرده از عنوان «نهضت بازگشت به اسلام» برداشت. با دستگیری و محکومیت او در ایران، وی فعالیت خود را در کابل افغانستان ادامه داد و به شکل سازمانیافته، تبلیغات خویش را با نام «نهضت علامه منصور هاشمی خراسانی» دنبال کرد. نقطه عطف این فعالیتها، سال ۱۳۹۳ هـ.ش بود که کتاب بازگشت به اسلام برای نخستین بار به صورت گسترده در فضای مجازی منتشر شد.
۳. شگردهای تبلیغاتی و جامعه هدف منصور
این فرقه، با هدف جذب مخاطبان خاص، جامعه هدف خود را استادان دانشگاه فرهنگیان و دانشجویان معرفی کرد. در گام نخست، تمرکز اصلی بر روی جذب این قشر دانشگاهی بود و سپس تبلیغات عمومیتر برای جلب مخاطبان عام و ایجاد بدنهی پیروان آغاز شد. از این جهت، میتوان گفت روش فعالیت این جریان الگوبرداریشده از شیوههای جذب تدریجی و لایهای در سایر جریانهای نوپدید است.
۴. پنهانکاری هویتی و القائات رسانهای
از جمله ویژگیهای این جریان، پنهان نگاه داشتن هویت رهبر آن است. در پایگاه اطلاعرسانی این گروه بارها بر «تدابیر ویژه برای مخفی نگاه داشتن هویت و مکان رهبر» تأکید شده و ادعا شده که دشمنان بارها افراد دیگری را با او اشتباه گرفتهاند. این در حالی است که اسناد و شواهد متعدد هویت واقعی او را آشکار کردهاند. حتی درباره نام و تابعیت خود نیز اظهاراتی مبهم مطرح کرده و تلاش داشته است تا مشروعیت اسمی خویش را با ارجاع به رواج القاب «منصور»، «هاشمی» و «خراسانی» در منطقه توجیه کند.
۵. مواضع ایدئولوژیک و اهداف اصلی
درونمایهی اصلی فعالیتهای این جریان، مخالفت آشکار با ولایت فقیه و مراجع عظام تقلید است که دو رکن بنیادین نظام جمهوری اسلامی ایران محسوب میشوند. این گروه با پوشش «زمینهسازی برای ظهور امام مهدی (عج)» عملاً در پی ایجاد شبهه و تضعیف مشروعیت نظام سیاسی موجود است. بدین ترتیب، هدف نهایی جریان چیزی جز براندازی نظام اسلامی و تخریب پایههای اعتقادی جامعه دینی به شمار نمیآید.
نتیجهگیری
بررسی تاریخی و محتوایی نشان میدهد که فرقه «منصور هاشمی خراسانی» نه تنها بر مبنای آموزههای اصیل اسلامی و میراث معتبر شیعی شکل نگرفته، بلکه با پنهانکاریهای گسترده، ادعاهای بیپایه و مواضع معارض با ارکان اسلامی، بستری برای انحراف فکری و اجتماعی فراهم ساخته است. از این رو، تحلیل و نقد این جریان در فضای علمی و رسانهای ضروری است تا ضمن روشنگری برای مخاطبان، از گسترش دامنهی تأثیرگذاری آن بر جوانان و قشر دانشگاهی جلوگیری گردد.
