تحلیل ساختار تشکیلاتی فرقه «منصور هاشمی خراسانی»
توسط: دارالهدایه| پدیدههای فرقهای نوظهور در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی، صرفنظر از کمیت پیروان یا توان عملیاتیشان، اغلب واجد سازوکارهای تشکیلاتی مشخصی هستند که شناخت و افشای آن سازوکارها برای مقابلهپژوهی و پیشگیری از گسترش ایدئولوژیهای انحرافی ضروری است. متن حاضر با اتکا به اطلاعات مستند ارائهشده درباره جریان موسوم به «نهضت علامه منصور هاشمی خراسانی» تلاشی است نظاممند برای بازنمایی ساختار تشکیلاتی این جریان: از تعیین مسؤولان و «وزرا» تا شیوههای ارتباطی سری، ابلاغ شرحوظایف، تولید و ارسال جزوات آموزشی و بهکارگیری نامهای مستعارِ تشکیلاتی. نگارش متن کاملاً گزارشی و تحلیلی است و از قضاوتهای ارزشی فراتر از آنچه مستندات بیان کردهاند پرهیز میکند؛ هدف ارائهٔ تصویری روشن و منظم از معماری تشکیلاتی و قابلیتهای عملیاتی این گروه است تا زمینه تصمیمگیریهای پژوهشی و اطلاعرسانی فراهم آید.
نمای کلی ساختار تشکیلاتی منصور هاشمی
این گروه بر مبنای اسناد درونسازمانی دارای ساختاری مرموز و سلسلهمراتبی است که عناصر زیر را در بر میگیرد: تعیین «وزرا» و مسؤولان با عناوین حکومتی، شبکهٔ ارتباط سری بین اعضا با ابزارها و پروتکلهای خاص، ابلاغ وظایف فردی و جمعی، توزیع محتوای آموزشی دربارهٔ محافظت از اطلاعات و مقابله با نهادهای امنیتی، و بهکارگیری نامهای مستعار با کارکردهای هویتی و روانی. تحلیل هر یک از این مؤلفهها نشان میدهد که سازوکارهای تشکیلاتی هم کارکرد جذب و سازماندهی دارند و هم صیانت اطلاعاتی و تداوم فرمانپذیری را تقویت میکنند.
۱. تعیین «وزرا» و مسؤولان: بازتولید نمادین ساختار حکومتی در تشکیلات منصور هاشمی
۱.۱. ساختار و عنواندهی
بر اساس مدارک موجود، رهبر جریان از همان مراحل اولیه اقدام به تعیین افراد در منصبهایی با عنوان «وزیر»، «والی» و «مسؤول تبلیغات» نموده است. این عنواندهی نمادین، علاوه بر ایجاد هویت سازمانی، نقش مهمی در تثبیت وفاداری و تعیین وظایف بلندمدت برای اعضا دارد.
۱.۲. پاشنهٔ مقاومت و اقامت خارج از کشور
بخش قابل توجهی از مسؤولان تعیینشده در خارج از مرزها مستقرند که این امر دو پیام دارد: متضمن تلاش برای حفظ کادر عملیاتی در برابر اقدامات امنیتی محلی و تسهیل فعالیتهای تبلیغی فرامرزی. نمونهٔ موردی مطرحشده (شخصی با نامهای مستعار محمد امیر خلیلی / حسن میرزائی) مصداق این رویه است.
۲. شبکهٔ ارتباط سری و پروتکلهای حفاظت اطلاعات فرقه منصور هاشمی
۲.۱. مراحل ورود و استعلام صلاحیت
پیوستن به جریان مستلزم اعلام هویت واقعی و قرار گرفتن تحت فرایند استعلام تشکیلاتی است؛ بدینمعنا که پذیرش عضو مشروط به گذراندن بررسیهای موردی است که نشاندهنده سازمانیافتگی و کنترل پذیرش است.
۲.۲. ابزارهای ارتباطی رمزگذاریشده و رفتاری
پس از تأیید، عضو نوورود با یک مافوق معرفی میشود و ملزم به استفاده از نرمافزارهایی مانند «وایر» برای تمامی ارتباطات تشکیلاتی است. الزام به ارسال پیامکهای روزانه بهعنوان «اعلام حضور» و گزارشهای هفتگی نشاندهنده پروتکلهای کنترلی برای پایش و اطمینان از سلامت امنیتی اعضاست. عدم ارسال پیامک موجب غیرفعالسازی حساب و پاکشدن محتواها میشود — مکانیزمی که برای پیشگیری از افشای اطلاعات طراحی شده است.
۳. ابلاغ شرحوظایف و کارویژههای تبلیغی در فرقه منصور هاشمی
۳.۱. تقسیمکار تبلیغی
متون ابلاغی بهصورت دقیق و کمیشده است: انتشار حداقل دو پست عمومی و حداقل هفتاد پست خصوصی در هفته، مدیریت و تقویت انجمنها، بهرهگیری از ابزارهای مجازی و اینترنتی برای گسترش شبکه و افزایش فالوورها. این نوع تقسیمکار نشان میدهد که جریان بهدنبال تولید محتوای هدفمند و شبکهسازی لایهلایه است.
۳.۲. راهبری محتوایی و دستور کار پیامرسانی
پستها میبایست «جذاب»، «وحدتآفرین» و دارای «گرهزدن» به شعار نهضت باشند؛ همچنین توصیه شده است از دعوت مستقیم برای گفتگو پرهیز شود تا حساسیتهای امنیتی را کاهش دهد. این رهنمودها بیانگر آگاهی تشکیلات از الگوریتمهای شبکههای اجتماعی و ریسکهای افشا است.
۴. تولید و توزیع جزوات آموزشی؛ تأکید بر حفاظت و گریز از تعرض
۴.۱. عناوین و محتوای جزوات
جزواتی با عناوینی چون «تمهیدات ضروری برای پیشگیری از وقوع فتنه (دستگیری)»، «برخورد صحیح با نیروهای امنیتی در هنگام بروز فتنه»، و «روش حفظ و انهدام اطلاعات محرمانه» در اختیار اعضا قرار میگیرند. محتوای چنین جزواتی مجموعهای از دستورالعملهای حفاظتی، رفتاری و تکنیکهای مدیریت ریسک ارتباطی را هدف میگیرد.
۴.۲. نقش جزوات در انسجام تشکیلاتی
این مواد آموزشی هم بهمنظور افزایش تابآوری اعضا در مواجهه با عملیات امنیتی طراحی شدهاند و هم بهعنوان سازوکار همسانسازی رفتاری و ایدهالسازی هنجارهای درونگروهی عمل میکنند.
۵. انتخاب نامهای مستعار و کارکرد روانی-هویتی آنها
۵.۱. نامهای متداول صدراسلامی و اثر همزادپنداری
فرقه نامهای مستعار همچون «سلمان»، «میثم» و «صالح» را برمیگزیند؛ ویژگیای که علاوه بر حفاظت هویتی، با ابزار همزادپنداری و بازنمایی تاریخی، پیوندی نمادین بین پیروان و الگومانهای صدر اسلام برقرار میسازد.
۵.۲. دوگانگیِ کارکرد امنیتی و ایدئولوژیک
در یک سو نام مستعار ابزاری برای جلوگیری از ردیابی فردی است و در سوی دیگر، بهرهگیری از نامهای دینی و تاریخی وسیلهای برای مشروعنمایی ایدئولوژیک و القای پیوستگی تاریخی به مخاطبان به شمار میآید.
نتیجهگیری
مطالعهٔ سازوکارهای تشکیلاتی جریان «منصور هاشمی خراسانی» نشان میدهد که این گروه از یک ساختار سلسلهمراتبی و بروکراتیک بهره میبرد که ترکیبی از تکنیکهای حفاظتی، تقسیمکار تبلیغی و مهندسی هویتی را بهکار میگیرد. عناصر کلیدی این ساختار عبارتاند از: تعیین موقعیتهای نمادین (وزرا و والیان)، پروتکلهای ورود و پایش اعضا، استفاده از ابزارهای ارتباطی امن، ابلاغ دقیق شرحوظایف تبلیغی، توزیع جزوات آموزشی در زمینهٔ محافظت اطلاعاتی و استفاده هدفمند از نامهای مستعار. این نوع سازماندهی، علاوه بر افزایش کارآیی تبلیغی، راندمان حفاظت از سران را نیز بالا میبرد و میتواند مانعهای بیشتری در برابر عملیات اطلاعاتی یا قضایی ایجاد کند.
کتابنامه
محمدی هوشیار، علی، توهم بازگشت، بررسی انتقادی آراء منصور هاشمی خراسانی، بی جا، بی نا، بی تا.
محمدی هوشیار، علی، پرچم هایی تاریکی، قم-ایران، جمکران، 1398ش.
