تحریف سخنان سیدمرتضی توسط اتباع احمد بصری

دارالهدایه| یکی از مباحث مهم در عرصه کلام شیعه، مسئله‌ی امامت و محدوده‌ی اعتقادی آن است. در طول تاریخ، برخی جریان‌ها برای اثبات دیدگاه‌های خود به سخنان بزرگان و متکلمان امامیه تمسک جسته‌اند؛ در حالی‌که با تأمل در عبارات و مواضع اصلی آنان روشن می‌شود که چنین استنادات، یا ناقص و تقطیع‌شده‌اند و یا بر خلاف مقصود واقعی آن بزرگان به کار گرفته می‌شوند. نمونه‌ی بارز این امر، استناد جریان احمد بصری به سخنان سید مرتضی و دیگر علمای شیعه است؛ در حالی‌که این عالمان برجسته، بر انحصار امامت در دوازده امام تأکید داشته‌اند و هرگونه فراتر رفتن از این اصل را خارج از دایره‌ی اعتقاد امامیه می‌دانستند.

کلام سید مرتضی

سخنان سید مرتضی (رحمة الله علیه) که مستمسک اتباع احمد بصری قرار گرفته است، بدین شرح می‌باشد:

ما مطمئن نیستیم که بعد از حضرت حجت فوراً تکلیف زایل می‌شود؛ بلکه ممکن است بعد از ایشان مدت طولانی عالم باقی بماند و ممکن نیست در آن زمان امامی روی زمین نباشد و ممکن است بعد از ایشان عده ای از امامان که برپاکنندهٔ دین و مصالح اهل زمین هستند وجود داشته باشند و این مطلب چیزی است که به ما در راهی که در باب امامت پیش گرفته ایم آسیب نمی‌رساند؛ برای این‌که آنچه ما را مکلف کرده و باید نسبت به آن تعبد داشته باشیم اینست که ائمه دوازده نفر می‌باشند و آن را به صورت واضح بیان کرده ایم؛ چراکه موضع خلاف ما با دیگران در همین است و با این قول ما از عنوانی که تحت نام دوازده امامی داریم، خارج نشده ایم؛ چراکه این اسم بر کسی که دوازده امام را قبول دارد اطلاق می‌شود و ما هم قبول داریم و شخص دیگری در این اعتقاد و مذهب با ما موافق نیست؛ فلذا این نام فقط بر ما منطبق می‌شود نه کس دیگری.

رسائل الشريف المرتضى، ج۳، ص۱۴۶

توضیح کلام سید

مرحوم سید مرتضی صریحا بیان کرده است که آنچه بدان مکلف هستیم اینست که بدانیم ائمه دوازده نفر می‌باشند؛ با این حال جای تعجب دارد که اتباع احمد بصری چگونه به سخنانی استناد می‌کنند که بر خلاف مدعای آن‌ها می‌باشد. با دقت در کلام مرحوم سید مرتضی روشن می‌شود که اساس اندیشه او بر پذیرش امامت دوازده امام استوار بوده و هرگونه احتمال درباره استمرار عالم پس از حضرت حجت (عج) هیچ‌گاه به معنای پذیرش امامی خارج از این چارچوب نبوده است. ازاین‌رو، استناد اتباع احمد بصری به سخنان وی نه‌تنها با حقیقت دیدگاه سید مرتضی سازگار نیست، بلکه تحریف معنایی آشکار به شمار می‌آید. بنابراین، استفاده از این مستندات در راستای ادعای امامت احمد بصری فاقد هرگونه اعتبار علمی و اعتقادی است و تنها نشان‌دهنده برداشت‌های نادرست و غیرمنطبق با مبانی کلامی امامیه می‌باشد.