بررسی استناد پیروان احمد بصری به سخنان سید کمال الحيدری

دارالهدایه| از جمله شیوه‌های جریان احمد بصری در اثبات مدعیات خود، تمسک گزینشی به سخنان برخی اندیشمندان معاصر است. در این راستا، یکی از موارد مورد استناد ایشان، سخنان سید کمال الحیدری در ارتباط با «حدیث لوح» و «روایت زرّ الأرض» می‌باشد. وی در ضمن یک سخنرانی، با طرح شبهه‌ای چنین وانمود می‌کند که این روایات اشاره به سیزده امام دارند؛ امری که پیروان احمد بصری به‌سرعت آن را دستاویزی برای تأیید باورهای خود قرار داده‌اند.

حدیث لوح و برداشت کمال الحیدری

اهمیت این بحث در آن است که «حدیث لوح» به‌عنوان یکی از متواترترین و روشن‌ترین احادیث شیعی، به صراحت تنها از دوازده امام علیهم‌السلام نام برده و هرگونه افزودن بر این عدد را مردود می‌شمارد. همچنین، بازخوانی دقیق روایت «زرّ الأرض» نشان می‌دهد که یا دچار تصحیف در نقل گردیده، یا در فرض صحت همان نسخه مورد استناد، ناظر به مفهوم «حجج الهی» است و نه افزون شدن امامی بر دوازده امام معصوم.

این نوشتار می‌کوشد با بررسی دقیق دو روایت «حدیث لوح» و «زرّ الأرض»، نادرستی برداشت‌های سید کمال حیدری و سوءاستفاده‌ی جریان احمد بصری از این روایات را آشکار سازد.

نکتهٔ اول: حدیث  لوح

حدیث لوح تحت هر شرایطی فقط به دوازده امام اشاره می‌کند که متأسفانه اتباع احمد بصری از درک این حقیقت عاجز هستند و مفصل ترین و کاملترین حدیث لوح که به تواتر و طرق متعدد وارد شده است و در اکثر کتب روایی مذکور گشته و از معجزات الهی در امامت ائمهٔ اثنی عشر و باطل کنندهٔ ادعاهای تمام مدعیان دروغین و فصل الخطاب مباحث امامت می‌باشد به صورت ذیل است:

نکتهٔ دوم: نظر احمد بصری

احمد بصری نیز در کتاب گوساله (ج۱، ص۱۲۴) این روایت را نقل می‌کند و در این مورد که «حدیث لوح» مختص دوازده امام است، حجت را بر خود و اتباع خود تمام می‌کند.

برای مطالعهٔ بیشتر به مقالهٔ بررسی حدیث لوح مراجعه شود.

استناد کمال الحیدری به زر الارض

شبههٔ دیگر سید کمال الحيدری، استناد به روایت «زر الأرض» است که از این روایت برداشت وجود بیش از ۱۲ امام شده است؛ این روایت به شرح ذیل می‌باشد:

مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ  مُحَمَّدِ بْنِ اَلْحُسَيْنِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ اَلْعُصْفُورِيِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِي اَلْجَارُودِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: إِنِّي وَ  اِثْنَيْ عَشَرَ مِنْ وُلْدِي وَ أَنْتَ يَا  عَلِيُّ زِرُّ اَلْأَرْضِ يَعْنِي أَوْتَادَهَا وَ جِبَالَهَا بِنَا أَوْتَدَ اَللَّهُ اَلْأَرْضَ أَنْ تَسِيخَ بِأَهْلِهَا فَإِذَا ذَهَبَ اَلاِثْنَا عَشَرَ مِنْ وُلْدِي سَاخَتِ اَلْأَرْضُ بِأَهْلِهَا وَ لَمْ يُنْظَرُوا.

امام باقر عليه السّلام فرمود:رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرموده است: به راستى من و ۱۲ تن از فرزندانم به همراه تو، زر «رست» زمين هستيم «يعنى ميخها و كوههاى آن» بخاطر ما خداوند زمين را ميخكوب كرده تا اهلش را فرو نبرد، چون ۱۲ تن فرزندانم از زمين بروند، زمين اهلش را در كام خود فرو خواهد برد و به اهل زمین مهلت داده نمی‌شود.

الکافي، ج۱، ص۵۳۴.

نکتهٔ اول

در این روایت تصحیف رخ داده است؛ زیرا مصدر اصلی این روایت «اصل أبي سعيد عصفوري» است که در آن به جای «إِنِّي وَ اِثْنَيْ عَشَرَ مِنْ وُلْدِي»، «إِنِّي وَ أَحَدَ عَشَرَ مِنْ وُلْدِي» آمده است که اثبات کنندهٔ حصر امامت در دوازده امام و نفی کنندهٔ امامت مدعیان دروغینی مانند احمد اسماعیل بصری هست:

آنچه به این استدلال قوت می‌بخشد، نقل این روایت با عبارت «إِنِّي وَ أَحَدَ عَشَرَ مِنْ وُلْدِي» در کتاب الغیبة شیخ طوسی رحمة الله علیه است که بیان کنندهٔ تصحیف روایت در کتاب «الکافي» می‌باشد:

نکتهٔ دوم

بر فرض عدم قبول وقوع تصحیف در روایت، در نسخهٔ مورد استناد اتباع احمد اسماعیل همبوشی این‌گونه آمده است:

«إِنِّي وَ  اِثْنَيْ عَشَرَ مِنْ وُلْدِي وَ أَنْتَ يَا  عَلِيُّ زِرُّ اَلْأَرْضِ؛ من و ۱۲ تن از فرزندانم به همراه تو، زر «رست» زمين هستيم»

با این حال، این روایت شامل حضرت زهرا (س) نیز خواهد شد؛ چون دربارهٔ ائمه بخصوصه سخن نمی‌گوید و درباره میخ های زمین یعنی حجج الهی سخن می‌گوید که شامل حضرت زهرا (س) نیز می‌باشد؛ چنانچه مرحوم ملا صالح مازندراني در شرح این روایت به این نکته اشاره نموده اند: الشرح: قوله (واثنا عشر من ولدي) هم اثنا عشر مع فاطمة (عليهما السلام).

شرح اصول الکافي (للمازندراني)، ج۷، ص۳۸۰.

نتیجه گیری

بنابراین، پیروان احمد بصری با تمسک به سخنان سید کمال الحیدری، تلاش کرده‌اند شبههٔ وجود سیزده امام را مطرح کنند؛ در حالی‌که «حدیث لوح» به‌طور صریح و متواتر تنها بر دوازده امام دلالت دارد و حتی خود احمد بصری در کتاب گوساله این روایت را نقل کرده و ناخواسته حجت را بر خویش تمام ساخته است. روایت موسوم به «زر الارض» نیز یا دچار تصحیف شده ـ چنان‌که در الغیبة شیخ طوسی به صورت «أحد عشر من ولدي» آمده ـ یا بر فرض پذیرش نسخهٔ مورد استناد، شامل حضرت زهرا (س) به عنوان حجت الهی خواهد شد، نه این‌که تعداد ائمه را از دوازده فراتر ببرد. ازاین‌رو، هیچ‌یک از این روایات مستمسکی برای ادعای احمد بصری و اتباع او به شمار نمی‌آید؛ بلکه برعکس، اثباتی دیگر بر حصر امامت در دوازده امام معصوم علیهم‌السلام است.