تحریف معنای «خلف صالح» در ادعاهای پیروان احمد بصری

دارالهدایه| از جمله شگردهای مدعیان دروغینی که به ناحق ادعای منصبی الهی می‌کنند، استناد به روایات و اخباری است که در آن روایات به القاب و اوصاف یکی از برگزیدگان الهی اشاره شده است که این مدعیان دروغین با تأویل و توجیه و اکثر اوقات با تحریف و تدلیس تلاش می‌کنند که القاب و اوصاف یاد شده را به خود نسبت دهند، یکی از اوصاف ادعا شده توسط این فرقه، وصف خلف صالح می باشد که توسط آنان برای رئیس خود ادعا شده است.

ادعای فرقه احمد بصری درباره خلف صالح

اتباع احمد بصری با استناد به روایت ذیل می‌گویند: منظور از «الخلف الصالح» احمد بصری است.

عَنِ اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: اَلْخَلَفُ اَلصَّالِحُ مِنْ وُلْدِ أَبِي مُحَمَّدٍ اَلْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ وَ هُوَ صَاحِبُ اَلزَّمَانِ وَ هُوَ اَلْمَهْدِيُّ
از امام رضا (عليه السّلام) كه آن حضرت فرمود كه خلف صالح از ولد أبى محمد الحسن بن على است و او صاحب الزمان است كه مهدى است.
کشف الغمة في معرفة الأئمة، ج۲،ص۴۷۵.

استدلال دیراوی نسبت به روایت خلف صالح

عبدالرزاق دیراوی پس از نقل این روایت می‌نویسد: «امام عسکری عليه السلام اولاد زیادی نداشتند تا گفته شود مهدی یکی از آنهاست؛ یعنی بعضی از آن‌ها است پس فرزند ایشان یکی بیشتر نبوده و او امام مهدی عجل الله تعالی فرجه بود؛ بنابراین قرائت صحیح «من ولَد= از فرزند» است؛ پس مهدی همان احمد است».

دعوة السيد أحمد الحسن هي الحق المبين، ص۱۹۲.

منظور دیراوی اینست که امام زمان «خلف صالح» نیستند، بلکه «خلف صالح» از فرزندان ایشان و همان احمد بصری است.

اختصاص عنوان «خلف صالح»به امام عصر (عج)

در روایات تصریح شده است که عنوان «خلف صالح» از القاب امام عصر عجل الله تعالی فرجه است؛ امام صادق علیه السلام در روایتی ضمن معرفی امام عصر (عج)، از ایشان با عنوان «الخلف الصالح» ياد می‌کنند: وَ حَدَّثَنِي أَبُو اَلْقَاسِمِ طَاهِرُ بْنُ هَارُونَ بْنِ مُوسَى اَلْعَلَوِيُّ عَنْ أَبِيهِ هَارُونَ عَنْ أَبِيهِ مُوسَى قَالَ قَالَ سَيِّدِي جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ: اَلْخَلَفُ اَلصَّالِحُ مِنْ وُلْدِي وَ هُوَ اَلْمَهْدِيُّ اِسْمُهُ مُحَمَّدٌ وَ كُنْيَتُهُ أَبُو اَلْقَاسِمِ يَخْرُجُ فِي آخِرِ اَلزَّمَانِ يُقَالُ لِأُمِّهِ صَقِيلٌ.

امام صادق عليه السلام فرمودند: «خلف صالح از فرزندان من مهدی است، نامش محمد و کنیه اش ابوالقاسم است و در آخرالزمان خروج می‌کند و به مادر او صیقل گفته میشود.

کشف الغمة في معرفة الأئمة، ج۲، ص۴۷۵.

دیراوی، در صدد اشکال به این روایت بر آمده می‌گوید که روایت از امام صادق عليه السلام وارد شده و ایشان برخلاف امام حسن عسکری علیه السلام اولاد بسیاری داشتند. این اشکال در حالی است که محل استشهاد و استدلال، استعمال تعبير «الخلف الصالح» برای حضرت صاحب الزمان عجل الله تعالی فرجه است که امام صادق با بیان جزئیات، آن حضرت را معرفی کرده اند؛ پس اشکال دیراوی وارد نبوده و خدشه ای بر اختصاص لقب «خلف صالح» بر امام عصر (عج) وارد نمی‌شود.

قرائنی دیگر بر اختصاص عنوان «خلف صالح» بر امام دوازدهم عليه السلام

علاوه بر روایت فوق، شواهد دیگری نیز وجود دارد که بیان می‌کنند که این لقب، یکی از القاب امام عصر (عج) بوده و تلاش مدعیان دروغین و اتباع آن‌ها برای سرقت این لقب بیهوده می‌باشد:

الف: در صلوات بر معصومین عليهم السلام اینگونه وارد شده است:

بِسْمِ اَللّٰهِ اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِيمِ  اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ سَيِّدِ اَلْمُرْسَلِينَ وَ خَاتَمِ اَلنَّبِيِّينَ وَ حُجَّةِ رَبِّ اَلْعَالَمِينَ اَلْمُنْتَجَبِ فِي اَلْمِيثَاقِ اَلْمُصْطَفَى فِي اَلظِّلاَلِ اَلْمُطَهَّرِ مِنْ كُلِّ آفَةٍ اَلْبَرِيءِ مِنْ كُلِّ عَيْبٍ اَلْمُؤَمَّلِ لِلنَّجَاةِ اَلْمُرْتَجَى لِلشَّفَاعَةِ اَلْمُفَوَّضِ إِلَيْهِ دِينُ اَللَّهِ اَللَّهُمَّ شَرِّفْ بُنْيَانَهُ وَ عَظِّمْ بُرْهَانَهُ وَ أَفْلِجْ حُجَّتَهُ وَ اِرْفَعْ دَرَجَتَهُ وَ أَضِئْ نُورَهُ وَ بَيِّضْ وَجْهَهُ وَ أَعْطِهِ اَلْفَضْلَ وَ اَلْفَضِيلَةَ وَ اَلدَّرَجَةَ وَ اَلْوَسِيلَةَ اَلرَّفِيعَةَ وَ اِبْعَثْهُ مَقَاماً مَحْمُوداً يَغْبِطُهُ بِهِ اَلْأَوَّلُونَ وَ اَلْآخِرُونَ وَ صَلِّ عَلَى أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ وَارِثِ اَلْمُرْسَلِينَ وَ قَائِدِ اَلْغُرِّ اَلْمُحَجَّلِينَ وَ سَيِّدِ اَلْوَصِيِّينَ وَ حُجَّةِ رَبِّ اَلْعَالَمِينَ وَ صَلِّ عَلَى اَلْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ إِمَامِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ وَارِثِ اَلْمُرْسَلِينَ وَ حُجَّةِ رَبِّ اَلْعَالَمِينَ وَ صَلِّ عَلَى اَلْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ إِمَامِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ وَارِثِ اَلْمُرْسَلِينَ وَ حُجَّةِ رَبِّ اَلْعَالَمِينَ وَ صَلِّ عَلَى عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ إِمَامِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ وَارِثِ اَلْمُرْسَلِينَ وَ حُجَّةِ رَبِّ اَلْعَالَمِينَ وَ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ إِمَامِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ وَارِثِ اَلْمُرْسَلِينَ وَ حُجَّةِ رَبِّ اَلْعَالَمِينَ وَ صَلِّ عَلَى جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ إِمَامِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ وَارِثِ اَلْمُرْسَلِينَ وَ حُجَّةِ رَبِّ اَلْعَالَمِينَ صَلِّ عَلَى مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ إِمَامِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ وَارِثِ اَلْمُرْسَلِينَ وَ حُجَّةِ رَبِّ اَلْعَالَمِينَ وَ صَلِّ عَلَى عَلِيِّ بْنِ مُوسَى إِمَامِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ وَارِثِ اَلْمُرْسَلِينَ وَ حُجَّةِ رَبِّ اَلْعَالَمِينَ وَ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ إِمَامِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ وَارِثِ اَلْمُرْسَلِينَ وَ حُجَّةِ رَبِّ اَلْعَالَمِينَ وَ صَلِّ عَلَى عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ إِمَامِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ وَارِثِ اَلْمُرْسَلِينَ وَ حُجَّةِ رَبِّ اَلْعَالَمِينَ – وَ صَلِّ عَلَى اَلْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ إِمَامِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ وَارِثِ اَلْمُرْسَلِينَ وَ حُجَّةِ رَبِّ اَلْعَالَمِينَ وَ صَلِّ عَلَى اَلْخَلَفِ اَلصَّالِحِ اَلْهَادِي اَلْمَهْدِيِّ إِمَامِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ وَارِثِ اَلْمُرْسَلِينَ وَ حُجَّةِ رَبِّ اَلْعَالَمِينَ اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَيْتِهِ اَلْأَئِمَّةِ اَلْهَادِينَ اَلْمَهْدِيِّينَ اَلْعُلَمَاءِ اَلصَّادِقِينَ اَلْأَبْرَارِ اَلْمُتَّقِينَ…

الغيبة (للطوسي)، ج۱، ص۲۷۹

ب: ابوالأديان در قضیهٔ شهادت امام حسن عسکری علیه السلام چنین روایت کرده است: مولا و آقای ما خلف صالح جلو آمد و بر پدرش نماز خواند:

عَنْ أَبِي اَلْأَدْيَانِ، قَالَ: كُنْتُ أَخْدِمُ أَبَا مُحَمَّدٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ وَ أَحْمِلُ كُتُبَهُ إِلَى اَلْأَمْصَارِ، فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ فِي عِلَّتِهِ اَلَّتِي تُوُفِّيَ بِهَا، فَكَتَبَ مَعِي كُتُباً وَ قَالَ: «اِمْضِ بِهَا إِلَى اَلْمَدَائِنِ ، فَإِنَّكَ سَتَغِيبُ خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْماً، وَ تَدْخُلُ سُرَّمَنْرَأَى يَوْمَ اَلْخَامِسَ عَشَرَ، وَ تَسْمَعُ اَلْوَاعِيَةَ فِي دَارِي، وَ تَجِدُنِي عَلَى اَلْمُغْتَسَلِ». قَالَ أَبُو اَلْأَدْيَانِ : فَقُلْتُ: يَا سَيِّدِي، فَإِذَا كَانَ ذَلِكَ فَمَنْ لَنَا؟ قَالَ: «مَنْ طَالَبَكَ بِجَوَابَاتِ كُتُبِي، فَهُوَ اَلْقَائِمُ بَعْدِي». فَقُلْتُ: زِدْنِي. فَقَالَ: «مَنْ يُصَلِّي عَلَيَّ فَهُوَ اَلْقَائِمُ مِنْ بَعْدِي». فَقُلْتُ: زِدْنِي يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ فَقَالَ: «مَنْ طَلَبَ مَا فِي اَلْهِمْيَانِ فَهُوَ اَلْقَائِمُ بَعْدِي». ثُمَّ مَنَعَتْنِي هَيْبَتُهُ أَنْ أَسْأَلَهُ مَا فِي اَلْهِمْيَانِ…  فَتَقَدَّمَ جَعْفَرُ بْنُ عَلِيٍّ لِيُصَلِّيَ عَلَيْهِ، فَلَمَّا هَمَّ بِالتَّكْبِيرِ خَرَجَ صَبِيٌّ بِوَجْهِهِ سُمْرَةٌ وَ بشعر [بِشَعْرِهِ] قَطَطٌ وَ بِأَسْنَانِهِ تَفْلِيجٌ فَجَذَبَ رِدَاءَ جَعْفَرِ بْنِ عَلِيٍّ وَ قَالَ: «تَأَخَّرْ يَا عَمِّ، فَأَنَا أَحَقُّ بِالصَّلاَةِ عَلَى أَبِي عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ» فَتَأَخَّرَ جَعْفَرٌ وَ اِرْبَدَّ وَجْهُهُ، وَ تَقَدَّمَ  مَوْلاَنَا وَ سَيِّدُنَا اَلْخَلَفُ  اَلصَّالِحُ وَ صَلَّى عَلَى أَبِيهِ، وَ دُفِنَ إِلَى جَانِبِ قَبْرِ أَبِيهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ…

الثاقب في المناقب، ج۱، ص۶۰۷

اختلاف در مورد وجود یا عدم وجود فرزندانی دیگر برای امام حسن عسکری علیه السلام

نفی مطلق فرزندانی غیر از امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف برای امام حسن عسکری علیه السلام خلاف برخی از نقل های تاریخی است؛ زیرا این مسئله اختلافی است و برخی از اهل انساب فرزندان دیگری را نیز برای امام حسن عسکری علیه السلام بیان کرده اند که به نمونه هایی از این اقوال اشاره می‌شود:

کاتب بغدادی: ولد للحسن بن علي العسكري عليهما السلام م ح م د عليه السلام وموسى وفاطمة وعايشة… برای امام حسن عسکری علیه السلام، م ح م د عليه السلام و موسی و فاطمه و عایشه متولد شدند…

تاریخ الأئمة، ص۲۱.

خصیبی: وله من البنات : فاطمة ودلالة… دختران ایشان دو تن بودند: فاطمه و دلالة…

الهدایة الکبری، ص۳۲۸.

سید تاج الدین حسینی عاملی: أولاده‌: سبعة. أسماؤهم‌: القائم (عليه السلام)، و هو الإمام بعد أبيه، و موسى، و جعفر، و إبراهيم، و عائشة، و فاطمة، و دلالة. و قيل: كان له ذكر و أنثى‌، و قال المفيد: لا أعرف له ولد غير القائم (عليه السلام). اولاد ایشان هفت نفر بودند. اسامی آن‌ها: قائم عجل الله تعالی فرجه و او امام بعد از پدرش است و موسی، جعفر، ابراهیم، عایشه، فاطمه و دلاله. گفته شده که ایشان یک پسر و یک دختر داشت.

و شیخ مفید گفته است که برای ایشان فرزندی غیر از قائم عجل الله تعالی فرجه نمی‌شناسم.

التتمة في تواريخ الأئمة(ع)، ج۱، ص۱۴۳.

فخر رازی: أمّاالحسن العسكري، الإمام عليه‌السلام، فله ابنان وبنتان. أمّا الابنان، فأحدهما: صاحب الزمان عجّل الله تعالى فرجه الشريف، والثاني: موسى درج في حياة أبيه. وأمّا البنتان: ففاطمة درجت في حياة أبيها، وأمّ موسى درجت أيضا. امام حسن عسکری علیه السلام دو پسر و دو دختر داشت؛ اما پسران، یکی از آنها صاحب الزمان عجل الله تعالی فرجه بود و دومی موسی که در زمان پدرش درگذشت. دختران، فاطمه و ام موسی بودند که هر دو در زمان پدر درگذشتند.

الشجرة المباركة في أنساب الطالبيّة، ص۷۹ – ۷۸.

نتیجه گیری

در نتیجه، عنوان «الخلف الصالح» لقب اختصاصی امام دوازدهم شیعیان، حضرت حجة بن الحسن العسکری عجل الله تعالی فرجه الشریف بوده و بر مدعیان دروغینی همچون احمد اسماعیل بصری منطبق نبوده و تلاش اتباع وی برای سرقت این عنوان و تطبیق آن بر احمد بصری بی‌ثمر می‌باشد.

کتابنامه

كشف الغمة في معرفة الأئمة، إربلی، علی بن عیسی، تبریز، بنی هاشم، ۱۳۸۱ق.

کتاب الغيبة، طوسی، محمد بن حسن، قم، مؤسسة المعارف الإسلامية، ۱۴۲۵ق.

الثاقب في المناقب، طوسی، محمد بن علی، قم، انصاریان، ۱۴۱۲ق.

تاريخ الأئمة، بغدادی، کاتب، قم، مكتب آية الله العظمى المرعشي النجفي، بی‌تا.

الهداية الکبری، خصیبی، حسین بن حمدان، بیروت، مؤسسة البلاغ، بی‌تا.

التتمة في تواريخ الأئمة(ع)، حسینی عاملی، سید تاج الدین، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.

الشجرة المباركة في أنساب الطالبيّة، رازی، فخرالدین، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.