بررسی شخصیت یمانی
توسط: دارالهدایه| روایاتی که در رابطه با شخصیت یمانی از اهل بیت علیهم السلام به ما رسیده اند بسیار اندک میباشند. در این روایات به نام و یا صفاتی که بتوان به وسیلهٔ آنها یمانی را از دیگران تمییز داد، اشاره ای نشده است؛ هرچند برخی از این روایات، پرچم او را پرچم هدایت و خروجش را از علائم حتمی ظهور توصیف میکنند؛ اما تصویر واضحی از او ترسیم نمیکنند.
روایات حول محور یمانی
برخی دیگر از روایات، یمانی را یک فرماندهٔ نظامی با اخلاص و پیرو أهل بیت علیهم السلام معرفی میکنند که در آخر الزمان و قبل از ظهور به قصد نصرت امام زمان علیه السلام خروج میکند؛ اما دربارهٔ جایگاه او بعد از ظهور امام زمان علیه السلام و جایگاهش در دولت حضرت چیزی وجود ندارد.
شکست دهنده سفیانی
البته در روایتی که توسط «مرحوم نعماني» در کتاب «الغیبة» ذکر شده، صفتی برای یمانی بیان شده است. این روایت به شرح ذیل میباشد: مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ: ذُكِرَ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ اَلسُّفْيَانِيُّ فَقَالَ أَنَّى يَخْرُجُ ذَلِكَ وَ لَمَّا يَخْرُجْ كَاسِرُ عَيْنَيْهِ بِصَنْعَاءَ. عبيد بن زراره گويد: نزد امام جعفر صادق علیه السلام از سفیانی یاد شد، سپس ایشان درباره او فرمودند: کجا و چگونه سفیانی خروج میکند در صورتی که آن کس که چشم او را از کاسه در میآورد (یا اورا با ذلت شکست میدهد)، هنوز از صنعا خروج نکرده است. الغيبة (للنعماني)، ج۱، ص۲۷۷. حال باید ببینیم که مراد امام از این صفت چه بوده است: احتمالا ضمیر در «عَيْنَيْهِ»، به سفیانی بر میگردد و عبارت «كَاسِرُ عَيْنَيْهِ»، وصف و لقب برای یمانی باشد.
ترجمه و توضیح روایت
در ترجمه روایت آمده است: «چگونه است که میگویید سفیانی خروج کرده است، اما هنوز شکنندهٔ چشمان سفیانی (یعنی یمانی) از صنعاء خروج نکرده است؟»؛ بنابراین، «كَاسِرُ عَيْنَيْهِ» به شخص یمانی اشاره دارد، چرا که در عربی این عبارت برای کسی به کار میرود که شکست تحقیرآمیزی را تجربه کرده باشد. در اینجا، با توجه به اینکه سفیانی توسط یمانی شکست میخورد، از عبارت «كَاسِرُ عَيْنَيْه» استفاده شده است که به معنای متحمل شدن شکست تحقیرآمیز سفیانی از سوی یمانی است. روایت فوق نشان میدهد که در محضر امام جعفر صادق علیهالسلام، بحث خروج سفیانی مطرح میشود و حاضران به اشتباه گمان میکنند که سفیانی در زمان امام صادق علیهالسلام خروج کرده است. امام صادق علیهالسلام با اعلام اینکه کاسر العین یعنی یمانی هنوز از صنعاء خروج نکرده است، این تصور غلط را تصحیح کرده و با تعیین شاخص مهمی، یعنی خروج همزمان سفیانی و یمانی، سایر احتمالات را رد میکنند. بهرحال احتمالاتی که دربارهٔ روایت وارد است، باعث شناخت یمانی نمیشود و بهترین راه جهت شناخت شخصیت یمانی، ظهور دیگر نشانه ها است که برخی از آنها همزمان با خروج یمانی و برخی از آنها بعد از خروج او هستند.ممکن است بیان نکردن مشخصات یمانی در روایات، برای شناسایی نشدن او باشد تا مبادا توسط دشمنان امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف مورد سوء قصد قرار بگیرد و هدف اصلی قیام او که جنگ با سفیانی است، ناکام بماند.
یمانی از نسل زید شهید
سید بن طاووس (ره) در کتاب «فلاح السائل» روایتی را از امام صادق علیه السلام نقل میکنند که به خروج فردی از نسل زيد از یمن به عنوان نشانه ای قبل از ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف اشاره میکنند: عَبَّادِ بْنِ مُحَمَّدٍ اَلْمَدَائِنِيِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ بِالْمَدِينَةِ حِينَ فَرَغَ مِنْ مَكْتُوبَةِ اَلظُّهْرِ وَ قَدْ رَفَعَ يَدَيْهِ إِلَى اَلسَّمَاءِ وَ يَقُولُ… قُلْتُ فَلَهُ عَلاَمَةٌ قَبْلَ ذَلِكَ قَالَ نَعَمْ عَلاَمَاتٌ شَتَّى قُلْتُ مِثْلُ مَا ذَا قَالَ خُرُوجُ رَايَةٍ مِنَ اَلْمَشْرِقِ وَ رَايَةٍ مِنَ اَلْمَغْرِبِ وَ فِتْنَةٌ تُظِلُّ أَهْلَ اَلزَّوْرَاءِ وَ خُرُوجُ رَجُلٍ مِنْ وُلْدِ عَمِّي زَيْدٍ بِالْيَمَنِ وَ اِنْتِهَابُ سِتَارَةِ اَلْبَيْتِ. چنان كه عباد بن محمّد مداينى مىگويد: در مدينه به حضور امام صادق عليه السّلام وارد شدم در حالى كه از نماز واجب ظهر فراغت پيدا نموده و دستانش را به سوى آسمان بالا برده و مىفرمودند:… عرض كردم: آيا او نشانهاى پيش از ظهور خواهد داشت؟ فرمودند: بله؛ نشانههاى گوناگون. عرض كردم: مانند چه؟ فرمودند: خروج پرچمى از مشرق زمين و پرچمى از مغرب زمين و فتنه و آشوبى كه بر اهل زوراء سايه مىافكند و خروج مردى از فرزندان عمويم «زيد» در «يمن» و به غارت و تاراج رفتن پوشش و پردۀ خانۀ خدا. فلاح السائل، ج۱، ص۱۷۰. واضح است که یکی از علائم ظهور امام زمان که در روایات مختلف به آن اشاره شده است، خروج یمانی از یمن است. روایت ذکر شده توضیح میدهد که یکی از علائم ظهور، خروج شخصی از یمن و منسوب به زید شهید است. این نشانۀ واضحی است که مدلول این روایت، همان یمانی مذکور در روایات دیگر است.
یمانی، از شیعیان امیرالمومنین
در کتاب أمالي شیخ طوسی، روایتی به شرح ذیل وارد شده است: عَنْ هِشَامٍ ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ (عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ) قَالَ: لَمَّا خَرَجَ طَالِبُ اَلْحَقِّ قِيلَ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ (عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ): نَرْجُو أَنْ يَكُونَ هَذَا اَلْيَمَانِيَّ فَقَالَ: لاَ، اَلْيَمَانِيُّ يُوَالِي عَلِيّاً (عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ) وَ هَذَا يَبْرَأُ. هشام بن سالم گفت: وقتى که (طالب الحق) قيام كرد، بعضی به حضرت صادق علیه السلام عرض كردند: اميد است همين شخص، آن يمانى باشد (كه قبل از ظهور مهدى قيام مىكند) امام صادق علیه السلام فرمودند: خیر (این شخص آن یمانی نیست) آن يمانى دوستدار على است ولى اين مرد دشمن علي بن ابى طالب است. الأمالي (للطوسي) ج۱، ص۶۶۱. بنابراین از دیگر خصوصیات یمانی میتوان به موالی امیرالمؤمنين (ع) بودن وی اشاره کرد و او از یاوران و شیعیان امیرالمؤمنین (ع) است و قطعا کسی که یاور امام علی علیه السلام باشد باید یار و یاور یازده امام دیگر نیز باشد و به همهٔ ایشان اعتقاد داشته باشد؛ زیرا اهل بیت تنها کسی را به عنوان موالی امام علی (ع) معرفی میکنند که قائل به تمام ائمه باشد؛ چون منکر یکی از ایشان مانند کسی است که تمام آنان را انکار کرده است. عَنِ اِبْنِ مُسْكَانَ قَالَ: سَأَلْتُ اَلشَّيْخَ عَنِ اَلْأَئِمَّةِ عَلَيْهِمُ اَلسَّلاَمُ قَالَ مَنْ أَنْكَرَ وَاحِداً مِنَ اَلْأَحْيَاءِ فَقَدْ أَنْكَرَ اَلْأَمْوَاتَ. ابن مسكان مىگويد: از شيخ (يعنى امام و تعبير بدان از راه تقيه است و مقصود از آن مقتداى عظيم الشان است و منظور امام كاظم عليه السّلام است – از مجلسى ره) پرسيدم از ائمه عليهم السّلام فرمودند: هركس يكى از زندهها را منكر شود محققا منكر گذشتهها هم هست. الکافي، ج۱، ص۳۷۳.
توضیحی دربارهٔ طالب الحق
شخصی به نام عبدالله بن عمر بن الأسود کندی جندی حضرمی که به طالب الحق ملقب بود در یمن ساکن بود و علیه مروان بن محمدّ خروج کرد. وی لشکری جمع آوری کرده و بعد ازمدتی پیکار، بر صنعاء و مکه مسلط شد و سرانجام طالب الحق کشته و سر از بدنش جدا شد و به سوی مروان در شام ارسال شد.
