وصیت راه شناخت امام معصوم
توسط: دارالهدایه| بر اساس روایات پیشوایان معصوم علیهم السلام، یکی از نشانههایی که به کمکِ آن میتوان امام را شناخت و به بی اساس بودن ادعای مدعیان دروغین پی برد، «وصیت» است؛ در این باره روایات متعددی وجود دارد؛ از جمله:
روایات وصیت
عُثْمَانَ عَنِ اَلْحَارِثِ بْنِ اَلْمُغِيرَةِ اَلنَّصْرِيِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ بِمَ يُعْرَفُ صَاحِبُ هَذَا اَلْأَمْرِ قَالَ بِالسَّكِينَةِ وَ اَلْوَقَارِ وَ اَلْعِلْمِ وَ اَلْوَصِيَّةِ. حارث بن مغیره میگوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: صاحب این امر به چه شناخته میشود؟ فرمود: «به آرامش، وقار، دانش و وصیت». الخصال، ج ۱، ص ۲۰۰. وصیتی که راه شناخت امام است، و امام به وسیلهٔ آن شناخته میشود، وصیت امام سابق بر امام لاحق است که در روایات از آن با عنوان «وصیت ظاهره»، تعبير شده است: سُلَيْمَانَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: عَشْرُ خِصَالٍ مِنْ صِفَاتِ اَلْإِمَامِ اَلْعِصْمَةُ وَ اَلنُّصُوصُ وَ أَنْ يَكُونَ أَعْلَمَ اَلنَّاسِ وَ أَتْقَاهُمْ لِلَّهِ وَ أَعْلَمَهُمْ بِكِتَابِ اَللَّهِ وَ أَنْ يَكُونَ صَاحِبَ اَلْوَصِيَّةِ اَلظَّاهِرَةِ… امام صادق علیه السلام فرمودند: «دَه خصلت از صفات امام است: عصمت، نصّ بر امامت، از همة مردم داناتر و پرهیزکارتر است، به قرآن داناتر است و دارای وصیت آشکار است… الخصال، ج۲، ص۴۲۸.
آشکار بودن
در برخی دیگر از روایات، قیدِ یادشده به صورتی شفاف تر توضیح داده شده است؛ وصیت باید به اندازه ای آشکار باشد که وقتی مسافران وارد شهر شده و از مردم در کوچه و بازار سؤال کنند که: وصیّ فلان امام کیست؟ مردم وصیّ را بشناسند و او را معرفی کنند. در این باره در روایات چنین آمده است: عَنْ عَبْدِ اَلْأَعْلَى بْنِ أَعْيَنَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ مَا اَلْحُجَّةُ عَلَى اَلْمُدَّعِي لِهَذَا اَلْأَمْرِ بِغَيْرِ حَقٍّ قَالَ ثَلاَثَةٌ مِنَ اَلْحُجَّةِ لَمْ يَجْتَمِعْنَ فِي رَجُلٍ إِلاَّ كَانَ صَاحِبَ هَذَا اَلْأَمْرِ أَنْ يَكُونَ أَوْلَى اَلنَّاسِ بِمَنْ قَبْلَهُ وَ يَكُونَ عِنْدَهُ سِلاَحُ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ يَكُونَ صَاحِبَ اَلْوَصِيَّةِ اَلظَّاهِرَةِ اَلَّذِي إِذَا قَدِمْتَ اَلْمَدِينَةَ سَأَلْتَ اَلْعَامَّةَ وَ اَلصِّبْيَانَ إِلَى مَنْ أَوْصَى فُلاَنٌ فَيَقُولُونَ إِلَى فُلاَنٍ. عبدالاعلی میگوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: کسی که منصبِ امامت را غصب کرده و به ناحق ادعا میکند، چه دلیلی بر ردّ اوست؟ فرمود: «دربارة حلال و حرام از او بپرسند (درست پاسخ نگفتنش دلیل بر ادعای دروغش است) »؛ سپس به من رو کردند و فرمودند: «سه دلیل هست که جز در صاحب امر امامت فراهم نیاید: سزاوارترین مردم است به امامِ پیش از خود، سلاح نزد اوست و وصیت امام سابق درباره او مشهور است، به طوری که چون در شهر امام وارد شوی و از عموم مردم و کودکان هم که بپرسی: فلان امام به که وصیت کرده؟ میگویند: به فلان پسر فلان». الخصال، ج۱، ص ۱۱۷.
نصب از جانب امام
در روایت دیگر نیز به صراحت بیان شده است که امام قبل باید آشکارا امام بعد را به عنوان امام منصوب کند؛ همانگونه که پیامبر (ص) امام علی (ع) را منصوب نمودند: عَنْ أَبِي اَلْجَارُودِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ اَلْبَاقِرَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ بِمَ يُعْرَفُ اَلْإِمَامُ قَالَ بِخِصَالٍ أَوَّلُهَا نَصُّ مِنَ اَللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى عَلَيْهِ وَ نَصْبُهُ عَلَماً لِلنَّاسِ حَتَّى يَكُونَ عَلَيْهِمْ حُجَّةً لِأَنَّ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ نَصَبَ عَلِيّاً عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ عَرَّفَهُ اَلنَّاسَ بِاسْمِهِ وَ عَيْنِهِ وَ كَذَلِكَ اَلْأَئِمَّةُ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ يَنْصِبُ اَلْأَوَّلُ اَلثَّانِي… أبو الجارود میگويد: از امام باقر عليه السلام پرسيدم امام با چه نشانهای شناخته میشود؟ فرمود: با چند خصلت كه در اوست و نخستين آنها تصريح از جانب خداوند تبارك و تعالى بر امامت او، نشانه اى است بر مردم كه حجّت خدا بر ايشان باشد؛ چون پيامبر صلى اللَّه عليه و آله كه على عليه السلام را به امامت منصوب نمود، با بردن نام او و تعيين وى، او را به مردم شناساند و همچنين ائمه عليهم السلام كه هر يك امام بعدى، را منصوب مینماید. . . معاني الأخبار، ج ۱، ص۱۰۱.
نتیجه وصیت
از مجموع روایات یادشده به روشنی این نکته فهمیده میشود که وصیت مورد نظر روایات، وصیتی است که دقیقاً مصداق امام لاحق را مشخص میکند و راه را بر مدعیان دروغین میبندد. احمد اسماعیل همبوشی در حالی مدعی احتجاج به وصیت و صاحب وصیت بودن میکند که حتی معنای وصیتی که یکی از شروط کافی برای شناخت امام است را نمیداند.
