روایت “القائم له اسمان” برای اثبات قائمیت یمانی

دارالهدایه | از سری استناداتی که اتباع احمد تلاش نموده اند در راستای اثبات قائمیت یمانی ارائه دهند روایتی است که برای قائم ۲ نام بیان کرده است؛ اتباع احمد سعی داشته اند تا این روایت را به مقصود خود شان تاویل نمایند. در نوشتار حاضر مختصرا به نقد و بررسی این ادعا اشاره خواهیم کرد.

استناد اتباع

روایتی که اتباع احمد بصری جهت اثبات قائمیت احمد مطرح می‌کنند به شرح زیر است:

قال أمیر المؤمنین علی‌بن‌أبی طالب علیه السلام علی المنبر: یخرج رجل من ولدی فی آخر الزمان أبیض مشرب حمرة، مبدح البطن، عریض الفخذین، عظیم مشاش المنکبین، بظهره شامتان: شامة علی لون جلده، وشامة علی لون شامة النبی صلی الله علیه وآله وسلم، له اسمان: اسم یخفی واسم یعلن، فأما الذی یخفی فأحمد، وأما الذی یعلن فمحمد.

کمال الدین و تمام النعمه ج2 ص653

امام‌علی علیه السلام در حالی که بر منبر بودند، فرمودند: مردی از فرزندانم در آخر‌الزمان خروج می‌کند که سفید‌روی، سرخ‌گون و با ران‌های پهن و شانه‌های بزرگ در کمرش دو خال است.خالی به رنگ پوستش و خالی شبیه خال جدش رسول خدا ص دارد. برای او دو اسم است که یکی از آن‌ها ظاهر و دیگری مخفی است. اسمی که مخفی است، احمد و اسمی که ظاهر است، محمد است.

روش استدلال اتباع احمد

می‌گویند مراد از عبارت اسم، شخصیت است و نمی‌توان آن را بر معنای حقیقی، یعنی اسمی که منظور، نام افراد باشد، حمل کرد. از‌ این‌رو مدعی می‌شوند که در روایت، به شخصیت مخفی و گمنام احمد، در برابر شخصیّت آشکار و شناخته‌شدۀ حضرت مهدی علیه السلام اشاره شده است. به عبارت دیگر، می‌گویند مراد از اینکه قائم علیه السلام دو اسم آشکار و پنهان دارد، این است که قائم دو مصداق دارد. یکی از این مصادیق، امام‌زمان(محمد) و مصداق دوم، احمد‌بصری(احمد) است.

وحدة شخصية المهدي الأول و القائم و اليماني ص7

بررسی روایت

1.مطلب اول: خود روایت، نمی‌گوید که دو شخصیت برای قائمیت متصور است؛ بلکه می‌گوید: «یخرج رجل من ولدی فی آخرالزمان.» در آخر‌الزمان، مردی از فرزندانم خروج می‌کند که دو اسم دارد. اتفاقاً روایت، قضیه را مُهمل رها نکرده است و این‌طور نبوده که یک صفت برای قائم بیاورد و بگوید این قائم، دو شخصیت دارد؛ بلکه دقیقاً، قضیه
را شخصی کرده و دربارۀ شخصی معیّن و مصداق خارجی صحبت می‌کند. در ابتدا، حرفی از قائم نمی‌شود؛ بلکه می‌فرماید: «رجل من ولدی» و در آخر روایت، می‌فرماید: «لاَ يَبْقَى مَيِّتٌ إِلاَّ دَخَلَتْ عَلَيْهِ تِلْكَ اَلْفَرْحَةُ [فِي قَلْبِهِ] وَ هُوَ فِي قَبْرِهِ وَ هُمْ يَتَزَاوَرُونَ فِي قُبُورِهِمْ وَ يَتَبَاشَرُونَ بِقِيَامِ اَلْقَائِمِ صلوات اللّٰه عليه.» هيچ مؤمنى در گور هم نباشد كه از ظهور او خرسند نگردد ارواح مؤمنان در گور از هم ديدن كنند و مژده ظهور قائم را بهم بدهند.
کمال الدين و تمام النعمة ج ۲، ص ۶۵۳

2.مطلب دوم: همان‌گونه که در ابتدای روایت بیان شد، امام‌علی علیه السلام تمامی این خصوصیّات و صفات جسمانی و عبارت نام آشکار و مخفی را تنها، برای یک فرد ذکر کردند. همچنین از عبارت‌هایی مفرد، مانند «یخرج رجل»، «بظهره»، «له»، «رایته» و «یده» استفاده می شود که: تمامی این‌ها، فقط بر یک نفر منطبق می‌شود. در ادامه هم، صحبت از یک نفر مطرح است، نه دو نفر:
إذا هزّ رایته أضاء لها ما بین المشرق والمغرب ووضع یده علی رءوس العباد.
(چون پرچمش به اهتزاز درآید، از مشرق تا مغرب را تابان کند و دستش را بر سر بندگان نهد)

نتیجه

روایت، به نام‌های امام‌زمان علیه السلام اشاره دارد و اینکه ایشان، دو نام دارد که یکی آشکار (محمد) و دیگری مخفی (احمد) است.مراد از اسم مخفی نیز، این است که عموم مردم، حضرت مهدی را با نام محمد می‌شناسند و کم‌تر، از نام احمد، استفاده می‌کنند؛ پس، عبارت «یخفی»، به نام کم‌استعمال و غیر‌معروف معنی می‌شود. متأسفانه می‌بینیم که اتباع احمد‌بصری، درست بر‌خلاف متن صریح روایت، می‌گویند که روایت، دربارۀ دو مصداق است و احمد‌بصری را مصداق دوم قائم می‌دانند و برای او مقام قائمیت قائل می‌شوند.