بررسی حدیث نوزدهم کتاب چهل حدیث مهدیین
توسط: دارالهدایه| ناظم العُقیلی که یکی از نمایندگان رسمی مدعی یمانی میباشد، جهت اثبات عقیده جریان خود، مبنی بر وجود ۱۲ امام از فرزندان امام مهدی(عج)، (مهدیین) کتابی به نام «چهل حدیث در مورد مهدیین و فرزندان قائم (ع)» تالیف نموده، که در آن کتاب به زعم خود به چهل حدیث در اثبات دوازده امام بعد از امام مهدی (عج) اشاره میکند؛ وی مدعی است:
کلام ناظم درباره مهدیین
۱.امامت در ۱۲ امام محصور نیست. ۲.مهدیین بعد از امام زمان (عج) مقام وصایت و امامت دارند. ۳.مهدیین همان عترت و فرزندان امام زمان (عج) هستند.
حدیث نوزدهم مهدیین
یکی دیگر از احادیثی که ناظم العقيلی در کتاب «چهل حدیث در مورد مهدیین و فرزندان قائم (ع)» جهت اثبات ادعاهای سه گانه خود به عنوان حدیث نوزدهم به آن استناد نموده است، به صورت ذیل است: عَنْ أَبِي بَكْرٍ الْحَضْرَمِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (ع) أَوْ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ (ع) قَالَ: قُلْتُ لَهُ أَيُّ بِقَاعِ الْأَرْضِ أَفْضَلُ بَعْدَ حَرَمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ حَرَمِ رَسُولِهِ (ص) فَقَالَ الْكُوفَةُ يَا أَبَا بَكْرٍ هِيَ الزَّكِيَّةُ الطَّاهِرَةُ فِيهَا قُبُورُ النَّبِيِّينَ الْمُرْسَلِينَ وَ قُبُورُ غَيْرِ الْمُرْسَلِينَ وَ الْأَوْصِيَاءِ الصَّادِقِينَ وَ فِيهَا مَسْجِدُ سُهَيْلٍ الَّذِي لَمْ يَبْعَثِ اللَّهُ نَبِيّاً إِلَّا وَ قَدْ صَلَّى فِيهِ وَ مِنْهَا يَظْهَرُ عَدْلُ اللَّهِ وَ فِيهَا يَكُونُ قَائِمُهُ وَ الْقُوَّامُ مِنْ بَعْدِهِ وَ هِيَ مَنَازِلُ النَّبِيِّينَ وَ الْأَوْصِيَاءِ وَ الصَّالِحِين. ابوبکر حضرمی به امام صادق (ع) یا امام باقر (ع) میگوید: کدام بقعه و قسمت زمین بعد از حرم خدا و حرم رسولش (ص) با فضیلتتر است؟ حضرتش فرمودند: کوفه ای ابابکر، که آن [سرزمین] پاک و طاهر است، در آن قبور انبیاء مرسل و قبور غیر مرسلین و اوصیاء صادقین است، و در آن مسجد سهیل است که خدا پیامبری را مبعوث نکرد مگر در آن نماز خواند، و از آن ـ یعنی کوفه ـ عدل خدا ظاهر میشود و در آن قائم او و قائمان بعد از او میباشند و در آن، منازل انبیاء و اوصیاء و صالحین است.
کامل الزیارات، ص۳۰
نکته اول
در حدیث فوق هم هیچ اشارهای به مهدیین از فرزندان امام زمان (ع) و مقام امامت آنها نشده است لذا ادعای ناظم العقیلی مبنی بر فرزندی مهدیین برای امام زمان (ع) و مقام امامت آنها با استناد به این حدیث، سخنی گزاف میباشد.
نکته دوم
«قُوّام»، جمع کلمه «قائم» به معنای ایستاده و بپاخواسته بوده و معنای وصایت و امامت از آن فهمیده نمیشود؛ بنابراین اگر کسی ادعا نماید که مراد از «قُوّام» همان مهدیین از فرزندان امام زمان (ع) میباشند، باز هم از این حدیث نمیتواند مقام وصایت و امامت را برای آنان ثابت نماید.
نکته سوم
اگر گفته شود که کاربرد عنوان «قُوّام» مخصوص به اوصیاء و امامان بوده و بر دیگران اطلاق نمیشود بنابراین افرادی که پس از امام زمان (ع) تحت عنوان «قُوّام» میآیند، دارای مقام امامت و وصایت هستند، در پاسخ میگوییم: ۱. در صورت پذیرش این ادعا ـ که عنوان «قُوّام» فقط بر امامان و اوصیاء اطلاق میشود ـ مراد از «قُوّام» همان اوصیاء دوازده گانه پیامبر (ص) بود که در روایات فراوان به رجعت آنان اشاره شده است. ۲. اما اساسا این ادعا بدون دلیل بوده و قابل پذیرش نمیباشد؛ زیرا در روایات، عنوان «قُوّام» بر غیر امامان و اوصیاء نیز اطلاق شده است:
عنوان قوام بر غیر امامان
عنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَعْيَنَ قَالَ: قُمْتُ مِنْ عِنْدِ أَبِي جَعْفَرٍ (ع) فَاعْتَمَدْتُ عَلَى يَدِي فَبَكَيْتُ فَقَالَ مَا لَكَ فَقُلْتُ كُنْتُ أَرْجُو أَنْ أُدْرِكَ هَذَا الْأَمْرَ وَ بِيَ قُوَّةٌ فَقَالَ أَمَا تَرْضَوْنَ أَنَّ عَدُوَّكُمْ يَقْتُلُ بَعْضُهُمْ بَعْضاً وَأَنْتُمْ آمِنُونَ فِي بُيُوتِكُمْ إِنَّهُ لَوْ قَدْ كَانَ ذَلِكَ أُعْطِيَ الرَّجُلُ مِنْكُمْ قُوَّةَ أَرْبَعِينَ رَجُلًا وَجُعِلَتْ قُلُوبُكُمْ كَزُبَرِ الْحَدِيدِ لَوْ قُذِفَ بِهَا الْجِبَالَ لَقَلَعَتْهَا وَ كُنْتُمْ قُوَّامَ الْأَرْضِ وَ خُزَّانَهَا. عبدالملک بن اعین گوید که از نزد امام باقر (ع) بلند شدم و بر دستان خود تکیه نموده و گریه کردم. حضرتش فرمودند: تو را چه شده [که گریه میکنی]؟ گفتم: امیدوار بودم که این امر [قیام] را درک کنم در حالی که نیرومندم [و جوان]. حضرتش فرمودند: آیا راضی نیستید که دشمنان شما همدیگر را میکُشند و شما ایمن در خانههایتان هستید؟ همانا اگر آن [امر] شود به مردان از شما نیروی چهل مرد داده شود و قلبهای شما مانند قطعهای از آهن قرار داده شود که اگر به سوی کوهها پرتاب شود، کوهها را از ریشه برکَنَد و شما قُوّام زمین و خزانهداران آن هستید.
الکافي، ج۸، ص۲۹۴
شرح علما
مرحوم علامه مجلسی در شرح عبارت «وَ كُنْتُمْ قُوَّامَ الْأَرْضِ» میگوید: أي القائمين بأمور الخلق و الحكام عليهم في الأرض. ترجمه: یعنی قائمین به امور خلق و حاکمان بر آنها در زمین.
مرآة العقول، ج۲۶، ص۳
عنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ: مَاتَ أَبُو إِبْرَاهِيمَ (ع) وَ لَيْسَ مِنْ قُوَّامِهِ أَحَدٌ إِلَّا وَ عِنْدَهُ الْمَالُ الْكَثِيرُ وَ كَانَ ذَلِكَ سَبَبَ وَقْفِهِمْ وَ جَحْدِهِمْ مَوْتَهُ طَمَعاً فِي الْأَمْوَال… یونس بن عبدالرحمن گوید: ابو ابراهیم [امام موسی کاظم (ع)] از دنیا رفت و از قُوّام او کسی نبود الا این که در نزدش مال زیادی بود و این مطلب سبب توقف آنان و انکارشان نسبت به موت ابو ابراهیم بود، به خاطر طمع در اموال…
الغيبة (للطوسي) ، ص۶۴
مرحوم شیخ طوسی برخی از نمایندگان و سفراء مورد تایید امامان (ع) را نام برده و میگوید: و مِنهُم المُعَلَّى بنُ خُنَيسِ و كَانَ مِن قُوَّامِ أبِي عَبدِالله (ع)… و از آنها، معلی بن خنیس است که از قُوّام ابی عبدالله (ع) بود.
الغیبة شیخ طوسی، ص۳۴۷
با توجه به نقلهای فوق، مشخص میگردد که لفظ «قُوّام» مخصوص امامان و معصومین نبوده بلکه بر نمایندگان و کارگزاران آنان نیز اطلاق میشود.
نکته چهارم
با توجه به آنچه در نکته قبل ذکر شد، چند معنی برای عبارت «وَالْقُوَّامُ مِنْ بَعْدِهِ» احتمال میرود: معنای اول: در روایات و ادعیه مختلف، عنوان «قُوّام» بر امامان دوازده گانه (ع) اطلاق شده است. مثلا در روایتی امام صادق (ع) فرمودند: أَبِي عَنِ اِبْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ اِبْنِ رِئَابٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: فَنَحْنُ قُوَّامُ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ… / پس ما قُوّام خدا بر خلق او هستیم…
بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علیهم السلام، ج۲۴، ص۱۱۸
و یا در زیارت ائمه بقیع (ع) میخوانیم: السَّلَامُ عَلَيْكُمُ الْقُوَّامَ فِي الْبَرِيَّة…/ سلام بر شما قُوّام در خلایق.
الکافي، ج۴، ص۵۵۹
و یا در زیارتی دیگر داریم: فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ… وَ عَلَى أَخِيهِ وَ ابْنِ عَمِّهِ … وَ عَلَى فَاطِمَةَ الزَّهْرَاءِ …وَ عَلَى سَيِّدَيْ شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ … وَ عَلَى آلِهِ الطَّاهِرِينَ … عَلِيٍّ وَ مُحَمَّدٍ، وَ جَعْفَرٍ وَ مُوسَى، وَ عَلِيٍّ وَ مُحَمَّدٍ، وَ عَلِيٍّ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُجَّةِ الْقُوَّامِ بِالْقِسْط… پس درود فرست بر محمد … و بر برادر او و پسر عمویش [علی (ع)] … و بر فاطمه زهراء … و بر دو آقای جوانان اهل بهشت، حسن و حسین … و بر خاندان طاهرینش … علی و محمد و جعفر و موسی و علی و محمد و علی و حسن و حجت که قُوّام به قسط هستند.
المزار الکبیر، ص۵۱۰
مراد از قوام (امامان یا مهدیین)
لذا با توجه به روایات فوق ممکن است که مراد از قُوّام پس از امام زمان (ع) همان امامان و اوصیاء دوازده گانه پیامبر (ص) بوده که رجعت نموده و حکومت عدل الهی را استمرار میبخشند. لازم به ذکر است که در رجعت امامان (ع) هیچ تردیدی وجود ندارد بلکه سخن در این است که آیا مراد از قُوّام پس از امام زمان (ع)، همان امامان رجعت کننده هستند یا این که افراد دیگری مدّ نظر میباشند؟
معنای دوم: این که مراد از «قُوّام» بعد از امام زمان (ع)، نمایندگان و فرماندهان و مدیران دولتی و کارگزاران باشند؛ زیرا با توجه به آنچه که در نکته سوم ذکر شد، اطلاق عنوان «قُوّام» بر چنین افرادی، در روایات و ادعیه و اقوال به چشم میخورد.
معنای سوم: البته این احتمال هم وجود دارد که مراد از «قُوّام» جمع بین دو معنای قبل باشد؛ یعنی هم ائمه رجعت کننده (ع) و هم نمایندگان و فرماندهان و کارگزاران و مدیران دولتی.
