بررسی حدیث سیزدهم کتاب چهل حدیث مهدیین
توسط: دارالهدایه| ناظم العُقیلی که یکی از نمایندگان رسمی مدعی یمانی میباشد، جهت اثبات عقیده جریان خود، مبنی بر وجود ۱۲ امام از فرزندان امام مهدی(عج)، ( مهدیین ) کتابی به نام «چهل حدیث در مورد مهدیین و فرزندان قائم (ع)» تالیف نموده، که در آن کتاب به زعم خود به چهل حدیث در اثبات دوازده امام بعد از امام مهدی (عج) اشاره میکند؛ وی مدعی است:
ادعای ناظم العقیلی درباره مهدین
۱.امامت در ۱۲ امام محصور نیست. ۲.مهدیین بعد از امام زمان (عج) مقام وصایت و امامت دارند. ۳.مهدیین همان عترت و فرزندان امام زمان (عج) هستند.
حدیث سیزدهم کتاب مهدیین
یکی دیگر از احادیثی که ناظم العقيلی در کتاب «چهل حدیث در مورد مهدیین و فرزندان قائم (ع)» جهت اثبات ادعاهای سه گانه خود به عنوان حدیث سیزدهم به آن استناد نموده است، به صورت ذیل است: وَ قَدْ اخْتَرْنَا مَا ذَكَرَهُ ابْنُ أَبِي قُرَّةَ فِي كِتَابِهِ-: فَقَالَ بِإِسْنَادِهِ إِلَى عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى بْنِ عُبَيْدِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّالِحِينَ(ع) قَالَ: وَ كَرِّرْ فِي لَيْلَةِ ثَلَاثٍ وَ عِشْرِينَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ قَائِماً وَ قَاعِداً وَ عَلَى كُلِّ حَالٍ وَ الشَّهْرَ كُلَّهُ وَ كَيْفَ أَمْكَنَكَ وَ مَتَى حَضَرَكَ فِي دَهْرِكَ تَقُولُ بَعْدَ تَمْجِيدِ اللَّهِ تَعَالَى وَ الصَّلَاةِ عَلَى النَّبِيِّ وَ آلِهِ اللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْقَائِمِ بِأَمْرِكَ الْحُجَّةِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الْمَهْدِيِّ عَلَيْهِ وَ عَلَى آبَائِهِ أَفْضَلُ الصَّلَاةِ وَ السَّلَامِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِي كُلِّ سَاعَةٍ وَلِيّاً وَ حَافِظاً وَ قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِيلًا وَ مُؤَيِّداً حَتَّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَ تُمَتِّعَهُ فِيهَا طُولًا وَ عَرْضاً و تَجْعَلَهُ وَ ذُرِّيَّتَهُ مِنَ الْأَئِمَّةِ الْوَارِثِينَ.
ترجمه حدیث مهدیین
و آنچه که ابن ابی قره در کتابش ذکر نمود را برگزیدهایم، پس به سندش از علی بن حسن بن علی بن فضال از محمد بن عیسی بن عبید به سندش از صالحین [یعنی معصومین] گفت: و تکرار کن در شب بیست و سوم از ماه رمضان، ایستاده و نشسته و در هر حالی و در همه ماه و هر طور که برایت ممکن است و هر زمان از روزگارت، بعد از تمجید خدای تعالی و صلوات بر پیامبر و آل او میگویی (بارالها! برای ولیت، قائم به امرت، حجت، محمد بن الحسن مهدی ـ که بر او و پدرانش برترین درود و سلام باد ـ در این ساعت و در هر ساعتی، سرپرست و حافظ و راهبر و ناصر و راهنما و تایید کننده باش تا این که او را در زمینت از روی رغبت ساکن کنی و او را در همه زمین بهرهمند گردانی و او و ذریه او را از ائمه وارثین قرار دهی…
نکته اول
امام علیه السلام به تمام شیعیان در تمام زمانها این دعا را تعلیم فرمودند و مخصوص امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف نیست و اگر در جایی از ادعیه بفرمایند: «وَ تَجْعَلَهُ وَ ذُرِّيَّتَهُ مِنَ اَلْأَئِمَّةِ اَلْوَارِثِينَ»، مربوط به ائمه قبل میباشد و خطاب به امام عصر (عج) نیست، بلکه چون این دعا برای عموم ائمه علیهم السلام بوده است، این عبارت برای ائمه ی قبل است که از نسل آنها ائمه ای وجود خواهند داشت؛ به همین علت در اصل این دعا اینگونه آمده است: «اللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ فُلَانِ بْنِ فُلَانٍ…» یعنی شیعیان در هر زمانی، نام امام خویش را در دعای فوق قرار داده و آن را تلاوت میکردند. مثلا در زمان امام رضا(ع) شیعیان اینگونه می گفته اند: «اللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ عَلّیِ بنِ مُوسَی.» این یک اصل است که در تمام این قبیل ادعیه که از ائمه علیهم السلام وارد شده است و خصوصاً در این زیارات و موارد مذکور باید کاملا مد نظر باشد.
نکته دوم
این دعای فرج معروف و دائم الذکر ماست و راوی آن هم یک نفر که «محمد بن عیسی بن عبید» است، میباشد؛ اما علما وقتی این دعا را از وی نقل میکنند، عبارت «وَ تَجْعَلَهُ وَ ذُرِّيَّتَهُ مِنَ الْأَئِمَّةِ الْوَارِثِينَ…»به بعد،در نقل آنان وجود ندارد. برای نمونه به نقل «شیخ کلینی» و «شیخ طوسی» اشاره میکنیم: اَللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ فُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ فِي هَذِهِ اَلسَّاعَةِ وَ فِي كُلِّ سَاعَةٍ وَلِيّاً وَ حَافِظاً وَ نَاصِراً وَ دَلِيلاً وَ قَائِداً وَ عَوْناً وَ عَيْناً حَتَّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَ تُمَتِّعَهُ فِيهَا طَوِيلاً.
اَللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ فُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ فِي هَذِهِ اَلسَّاعَةِ وَ فِي كُلِّ سَاعَةٍ وَلِيّاً وَ حَافِظاً وَ قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِيلاً وَ عَيْناً حَتَّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَ تُمَكِّنَهُ فِيهَا طَوِيلاً.
روایات
سید بن طاووس نیز در کتاب دیگر خود یعنی «فلاح السائل و نجاح المسائل» دعا را با عبارت «اَللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ فُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ» نقل میکند: بِرِوَايَةِ جَدِّي أَبِي جَعْفَرٍ اَلطُّوسِيِّ. قَالَ مَا هَذَا لَفْظُهُ مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى بِإِسْنَادِهِ عَنِ اَلصَّالِحِينَ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: تُكَرِّرُ فِي لَيْلَةِ ثَلاَثٍ وَ عِشْرِينَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ هَذَا اَلدُّعَاءَ سَاجِداً وَ قَائِماً وَ قَاعِداً وَ عَلَى كُلِّ حَالٍ وَ فِي اَلشَّهْرِ كُلِّهِ وَ كَيْفَ أَمْكَنَكَ وَ مَتَى حَضَرَكَ مِنْ دَهْرِكَ تَقُولُ بَعْدَ تَحْمِيدِ اَللَّهِ تَعَالَى وَ اَلصَّلاَةِ عَلَى اَلنَّبِيِّ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اَللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ فُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ فِي هَذِهِ اَلسَّاعَةِ وَ فِي كُلِّ سَاعَةٍ وَلِيّاً وَ حَافِظاً وَ قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِيلاً وَ عَيْناً حَتَّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَ تُمَتِّعَهُ فِيهَا طَوِيلاً.
فلاح السائل، ج:۱، ص:۴۶
بنابراین بدیهی است اصل آنست که روایت کتاب «کافی» و تهذیب الأحکام» را بپذیریم و نقل کتابی با چند قرن فاصله از «کافی» و «تهذیب الأحکام» و مشکلات فراوان متنی و سندی را، بر کتب اربعه و سایر کتب ترجیح ندهیم. بهعلاوه، نبود این حدیث با این اضافه جز در کتاب «اقبال الأعمال»، میتواند دلیلی بر اضافه کردن این عبارت توسط روات یا نساخ یا سائرین نیز باشد.
نکته سوم
اتباع احمد بصری با تمسک به این دعا طبق نقل کتاب «اقبال الأعمال»، وجود فرزندانی را برای امام زمان(ع) در حال حاضر نتیجه میگیرند ولی حقیقت امر چیز دیگری است و آنچه از این دعا فهمیده میشود این است که حضرت مهدی(ع) در طول عمر شریف خویش دارای فرزند میباشند اما این که در حال حاضر فرزندان ایشان موجود بوده یا در آینده متولد میشوند، از متن دعا چیزی فهمیده نمیشود.
نکته چهارم
اگر شخصی بر اختصاص این دعا نسبت به امام زمان(ع) اصرار ورزد و به نقل کتاب «إقبال الأعمال» نیز تمسک جسته و عبارت «وَ تَجْعَلَهُ وَ ذُرِّيَّتَهُ مِنَ الْأَئِمَّةِ الْوَارِثِينَ» را ادامه دعای مذکور تلقی نماید، دو راه در پیش رو دارد:
راه اول
کلمه «الْأَئِمَّةِ» در عبارت «وَ تَجْعَلَهُ وَ ذُرِّيَّتَهُ مِنَ الْأَئِمَّةِ الْوَارِثِينَ» را به معنای اصطلاحی بگیرد که در این صورت مراد پیشوایانِ مفترض الطاعةای هستند که خلیفه خدا روی زمین بوده و دارای عصمت و علم الهی و … میباشند. پس یعنی ما در این دعا از خدا میخواهیم تا ذریه امام زمان(ع) را جزو این پیشوایان قرار داده و آنان را وارث در زمین گرداند. در صورت پذیرش این معنی، نقل کتاب «إقبال الأعمال» با احادیث فراوان در بحث امامان و خلفاء و اوصیاء دوازده گانه بعد از پیامبر(ع) تعارض داشته که باید بر اساس راهکارهای موجود در باب تعارض پیش رفت. رَوَى اَلْعَلاَّمَةُ قُدِّسَتْ نَفْسُهُ مَرْفُوعاً إِلَى زُرَارَةَ بْنِ أَعْيَنَ قَالَ: سَأَلْتُ اَلْبَاقِرَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ يَأْتِي عَنْكُمُ اَلْخَبَرَانِ أَوِ اَلْحَدِيثَانِ اَلْمُتَعَارِضَانِ فَبِأَيِّهِمَا آخُذُ فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَا زُرَارَةُ خُذْ بِمَا اِشْتَهَرَ بَيْنَ أَصْحَابِكَ وَ دَعِ اَلشَّاذَّ اَلنَّادِرَ فَقُلْتُ يَا سَيِّدِي إِنَّهُمَا مَعاً مَشْهُورَانِ مَرْوِيَّانِ مَأْثُورَانِ عَنْكُمْ فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ خُذْ بِقَوْلِ أَعْدَلِهِمَا عِنْدَكَ وَ أَوْثَقِهِمَا فِي نَفْسِكَ… زرارة میگوید: از امام محمّد باقر (عليه السّلام) پرسيدم: فدايتان گردم، هنگامی که از جانب شما دو خبر يا حديث متعارض به دست ما مىرسد کدام يک را بگيريم؟ فرمود: آن را که بين دوستانت مشهور است بگير و شاذ نادر را رها کن. عرض کردم: آن ها هر دو مشهورند و از شما روايت شده اند. فرمودند: سخن آن که عادل تر و مورد اطمينان تر است را بگير…
بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علیهم السلام، ج:۲، ص:۲۴۵
بر اساس این سخن امام باقر (ع)، نقل کتاب «إقبال الأعمال» قابل تمسک نمیباشد؛ زیرا وجود امامان ـ به معنای اصطلاحی ـ از ذریه امام زمان(ع) هیچ گونه شهرتی بین اصحاب نداشته و بلکه مخالف مشهور است.
راه دوم
کلمه «الْأَئِمَّةِ» در عبارت «وَ تَجْعَلَهُ وَ ذُرِّيَّتَهُ مِنَ الْأَئِمَّةِ الْوَارِثِينَ» را به معنای لغوی بگیرد ـ یعنی پیشوایان – که در این صورت از خدا میخواهیم تا ذریه امام زمان(ع) را جزو پیشوایان و حاکمان و وارثین در زمین قرار دهد. به عبارتی دیگر: کلمه «امام» از نظر لغوی به معنای پیشوا میباشد. در لسان العرب، ذیل ماده «أمم» آمده است: الإِمامُ: كلُّ من ائتَمَّ به قومٌ كانوا على الصِّراطِ المستقيمِ أَو كانوا ضالِّين… الإِمامُ الّذِي يُقْتَدى بِه. ترجمه: امام، هر کسی را گویند که قومی به او اقتدا کند، چه بر صراط مستقیم باشند و چه گمراه… امام کسی است که به او اقتدا میشود. پس با توجه به این معنای لغوی، اطلاق کلمه «امام» بر پیش نماز و فرماندهان جنگی و حاکمان و مدیران حکومتی و … صحیح میباشد؛ زیرا آنان کسانی هستند که افرادی به آنها اقتدا میکنند. با پذیرش این معنا، دیگر تعارضی بین نقل کتاب «إقبال الأعمال» و روایات مربوط به تعداد امامان و اوصیاء بعد از پیامبر(ص) ایجاد نمیشود؛ زیرا منظور از امام در این روایات به معنای اصطلاحی میباشد.
نکته جالب درباره مهدیین
جالب اینجاست که احمد اسماعیل همبوشی هم کلمه «الْأَئِمَّةِ» را به معنای لغوی ـ یعنی پیشوایان ـ میداند که بر این اساس، استدلال ناظم العقیلی به عبارت «وَ تَجْعَلَهُ وَ ذُرِّيَّتَهُ مِنَ الْأَئِمَّةِ الْوَارِثِينَ» در جهت اثبات مقام امامت ـ به معنای اصطلاحی ـ برای فرزندان امام زمان(ع) عقیم میماند. اگر بپذیریم که عبارت «وَ تَجْعَلَهُ وَ ذُرِّيَّتَهُ مِنَ الْأَئِمَّةِ الْوَارِثِينَ» جزو دعای سلامتی امام زمان(ع) بوده و از معصوم صادر شده است، یقینا این فراز اشاره به آیه «وَ نُريدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثين» دارد. احمد اسماعیل بصری پس از ذکر آیه فوق چنین میگوید: وهؤلاء الذين يريد الله أن يجعلهم أئمة هم آل محمد(ع) الأئمة والمهديون(ع) و كذلك الثلاث مائة و ثلاثة عشر أصحاب الإمام المهدي(ع)… ترجمه: آنهایی که خدا میخواهد ائمه قرارشان دهد همان آل محمد(ع) هستند یعنی ائمه و مهدیون(ع) و همچنین ۳۱۳ نفر اصحاب امام مهدی(ع) میباشند.
بیان الحق و السداد، ج:١، ص:۱۳
از سوی دیگر در روایات هیچ سخنی از مقام امامت ـ به معنای اصطلاحی ـ برای ۳۱۳ یار امام زمان(ع) نشده است و احمد اسماعیل هم چنین مقامی را در کتب خویش برای آنان ذکر نکرده است. بنابراین میتوان فهمید که احمداسماعیل، کلمه «الْأَئِمَّةِ» را در آیه به معنای لغوی ـ یعنی پیشوایان ـ گرفته است؛ لذا ۳۱۳ یار امام زمان(ع) را از مصادیق آن ذکر میکند.
نکته مهم درباره مهدیین
بر این اساس، کلمه «الْأَئِمَّةِ» در نقل کتاب «إقبال الأعمال» نیز به همان معنای لغوی بوده ـ زیرا این دعا اشاره به همان آیه دارد ـ و در آن دعا از خدا میخواهیم تا فرزندان امام زمان(ع) را جزو پیشوایان و حاکمان و مدیران و … قرار دهد. لازم به ذکر است که اگر اتباع احمد بصری کلمه «الْأَئِمَّةِ» در آیه را به معنای اصطلاحی دانسته و بر آن اصرار ورزند، به ناچار باید قائل به مقام امامت برای ۳۱۳ یار امام زمان(ع) هم بشوند و تعداد امامان در فرقه خویش را ۳۳۷ نفر اعلام کنند ۳۳۷ = ۱۲ امام + ۱۲ مهدی + ۳۱۳ یار اما همانطور که بیان شد، در هیچ – روایتی مقام امامت ـ به معنای اصطلاحی به یاران امام زمان(ع) نسبت داده نشده است؛ لذا ادعای پیروان احمد بصری مبنی بر انتساب این مقام به ایشان، سخنی گزاف و بدون دلیل میباشد لذا بهتر است کسانی که اندر خم اثبات امامت مهدیین ماندهاند، سخن از امامت افراد دیگر به میان نیاورند.
