راهبردهای تبلیغی جریان منصور هاشمی خراسانی؛ از دیوارنویسی تا فضای مجازی

دارالهدایه| یکی از ویژگی‌های مشترک میان جریان‌های انحرافی معاصر، تلاش سامان‌مند آنان برای گسترش افکار خود از طریق تبلیغ هدفمند است. جریان منتسب به منصور هاشمی خراسانی نیز از این قاعده مستثنا نیست و با بهره‌گیری از شیوه‌های متنوع تبلیغی کوشیده است تا اندیشه‌های خود را در میان قشرهای مختلف جامعه، به‌ویژه نخبگان و دانشگاهیان، ترویج کند. بررسی شواهد موجود نشان می‌دهد این جریان، ضمن به‌کارگیری ابزارهای نوین رسانه‌ای، هنوز به روش‌های سنتی و حضوری نیز وابستگی دارد. نوشتار حاضر به اختصار، سه محور اصلی در راهبرد تبلیغی این جریان را تبیین می‌کند.

۱. تبلیغ محیطی فرقه منصور هاشمی

یکی از برجسته‌ترین روش‌های تبلیغی این جریان، تبلیغ محیطی است. پیروان آن با استفاده از ابزارهایی چون توزیع بروشور و شب‌نامه، دیوارنویسی و نصب بنر در اماکن عمومی، تلاش می‌کنند تا فضاهای اجتماعی و فرهنگی فعال را به عرصه‌ای برای تبلیغ دیدگاه‌های خود بدل سازند. این رویکرد با هدف ایجاد آشنایی اولیه و جلب توجه عموم، به‌ویژه در محیط‌های مذهبی، آموزشی و تجمعات مردمی، صورت می‌گیرد. چنین تبلیغاتی عموماً فاقد شناسنامه رسمی‌اند و با ظاهری ساده و محتوایی شبه‌دینی، می‌کوشند نوعی کنجکاوی و اعتماد اولیه در مخاطب ایجاد کنند.

۲. تبلیغ چهره‌به‌چهره فرقه منصور هاشمی

در کنار تبلیغ محیطی، جریان مزبور به شیوه سنتی تبلیغ چهره‌به‌چهره نیز تکیه دارد. اعضای این گروه با حضور هدفمند در تجمعات سیاسی، فرهنگی و مذهبی، به‌ویژه در فضاهایی که زمینه انتقاد از نظام جمهوری اسلامی ایران فراهم است، گفتگو را از محور ناکارآمدی حکومت آغاز می‌کنند.
در ادامه، با استناد گزینشی به برخی روایات مربوط به حکومت‌های پیش از ظهور و ضرورت زمینه‌سازی برای قیام مصلح جهانی، فردی به نام منصور هاشمی خراسانی را به‌عنوان مصلح و منجی بشریت معرفی می‌کنند. در این مرحله، ضمن معرفی مسیرهای ارتباطی و رسانه‌ای خود، فرد مخاطب را در مسیر آشنایی بیشتر با جریان قرار می‌دهند تا به‌تدریج به حلقه پیروان نزدیک شود.
نخستین مرحله از این نوع تبلیغ در سال ۱۳۹۳، هم‌زمان با انتشار کتاب «بازگشت به اسلام»، رسمیت یافت. جامعه هدف در این دوره، به‌ویژه اساتید دانشگاه فرهنگیان و دانشجویان معرفی شدند و تمرکز فعالیت‌ها بر همین قشر تحصیل‌کرده بود. پس از تثبیت این پایگاه اولیه، تبلیغات عمومی‌تر با هدف جذب طیف‌های مردمی و ایجاد بدنه پیروان آغاز شد.

۳. تبلیغ در فضای مجازی

هرچند اعلام موجودیت این جریان در ابتدا از طریق فضای مجازی و با انتشار گسترده آثار مکتوب انجام گرفت، اما در مقایسه با سایر جریان‌های هم‌سنخ، سهم فعالیت‌های مجازی آن چشمگیر نیست. به نظر می‌رسد که جریان مذکور از فضای مجازی بیشتر به‌عنوان ابزاری برای اطلاع‌رسانی و جذب اولیه بهره گرفته و تمرکز اصلی خود را بر ارتباط حضوری و محیطی نهاده است.
با این حال، پایگاه‌های اینترنتی و شبکه‌های اجتماعی مرتبط با این گروه، نقش قابل توجهی در تثبیت گفتمان و معرفی ساختار فکری آنان داشته و بستری برای انتقال گزینشی متون و تفاسیر خاص فراهم آورده‌اند.

نتیجه‌گیری

بررسی مجموع فعالیت‌های تبلیغی جریان منصور هاشمی خراسانی نشان می‌دهد که این جریان، با وجود بهره‌گیری از ظرفیت‌های نوین ارتباطی، همچنان به شیوه‌های سنتی تبلیغ متکی است. حضور در میدان‌های واقعی، ارتباط چهره‌به‌چهره با مخاطب، و استفاده از فضاهای عمومی برای انتشار پیام، از عناصر محوری در راهبرد تبلیغی آنان به شمار می‌رود.
تأکید این جریان بر جذب اقشار تحصیل‌کرده و استفاده از مضامین مذهبی در قالبی ساده و قابل پذیرش، نشان از آن دارد که تبلیغات، نه به عنوان فعالیتی حاشیه‌ای، بلکه به‌مثابه راهبرد اصلی برای بقا و گسترش آن طراحی شده است. شناخت دقیق این الگوها، شرط ضروری برای مواجهه آگاهانه و تحلیل واقع‌بینانه نسبت به عملکرد تبلیغی چنین جریان‌هایی است.

کتابنامه

محمدی هوشیار، علی، توهم بازگشت، بررسی انتقادی آراء منصور هاشمی خراسانی، بی جا، بی نا، بی تا.
محمدی هوشیار، علی، پرچم هایی تاریکی، قم-ایران، جمکران، 1398ش.