تحلیل سخنان آیةالله سید کاظم حائری و سوءاستفاده پیروان احمد بصری
توسط: دارالهدایه| یکی از روشهای جریان احمد بصری در اثبات ادعاهای باطل خود، برداشت گزینشی از سخنان علما و نسبت دادن آن به اعتقاداتشان است؛ در حالی که مراجعه دقیق به متون و بیانات نشان میدهد چنین استناداتی، تحریف و سوءبرداشت آشکار است. نمونهای از این دست، تمسک آنان به سخنرانی آیةالله سید کاظم حائری است که در مقام تبیین احتمالات گوناگون درباره روایات رجعت و مهدیین ایراد شده است. حال آنکه بررسی دقیق محتوای سخنان ایشان و مقایسه با روایات معتبر نشان میدهد که ادعاها و برداشتهای احمد بصری با اصول اعتقادی شیعه ـ که امامت را منحصر در دوازده امام میداند ـ و همچنین با روایات متواتر در این زمینه، در تعارض آشکار است. در ادامه به تبیین این نکته و پاسخ به شبهات مطرحشده پرداخته میشود.
سخنان آیت الله سید کاظم حائری
آیة الله سید کاظم حائری در مقام بیان این که بعد از امام زمان (عج) چه اتفاقاتی خواهد افتاد در یک سخنرانی می فرمایند:
روایاتی هستند که میگویند «حجت» چهل روز قبل از قیامت از زمین منقطع میشود و بعد از آن زمین در هرج و مرج قرار خواهد گرفت و بعضی ها فکر میکنند که منظور از حجت الهی امام زمان (عج) میباشند و اینکه عمر شریف ایشان تا روز قیامت طول خواهد کشید. سپس میفرمایند: وقتی دقت کنیم میفهمیم که معلوم نیست منظور از «حجت»، امام زمان (عج) باشند تا اینکه این امر بر دو گروه دیگر از روایات تعارض ایجاد میکند. این حجت ممکن است بر خود امام زمان (عج) اطلاق شود و امکان دارد بر بقیه ائمه همانطور که از جانب گروهی دیگر بیان شده که در مورد رجعت هم اطلاق میشود و یا امکان دارد این حجت بر کسانی که موسوم به مهدیین هستند اطلاق شود و این مهدیین فرزندان امام زمان (عج) میباشند.
ایشان ادامه میدهند: طبق تصور من هیچگونه تعارضی بین این دسته از روایات با آن دو دسته دیگر وجود ندارد ممکن هست هر سه دسته صادق باشند:
روایاتی که قائل به دوازده مهدی هستند روایاتی که میگویند حضرت حجت از دنیا میروند و بعد از ایشان فرزندانشان می آیند و با عدل بر زمین حکومت میکنند که مهدیین نام دارند در همه روایات گفته نشده که مهدیین چند نفر هستند اما بعضی از این روایات گفته اند که این مهدیین دوازده نفر هستند، این روایات زیاد هستند و یکی از آنها را نقل میکنم و سپس روایت موسوم به حدیث وصیت را نقل میکنند و بعد از نقل روایت میگویند: این همان دسته دوم روایات هستند که طبیعتاً مهدیین حجت خدا هستند.
روایات دستهٔ سوم روایاتی که قائل به رجعت ائمه بعد از دولت امام زمان (عج) میباشند و من بین این سه دسته روایت تعارضی نمیبینم؛ یعنی اینکه لفظ حجت میتواند شامل مهدیین شود و یا میشود شامل خود ائمه که رجعت میکنند هم بشود و قضیه رجعت ائمه با مهدیین قابل قبول است.
اینکه اول مهدیین خواهند آمد و بعد از آنها خود ائمه رجعت خواهند کرد و یا اینکه اول ائمه رجعت خواهند کرد سپس مهدیین خواهند آمد همه اینها احتمال دارد باشد و این سه دسته از روایات متناقض و متعارض نیستند.
نکتهٔ اول
آیة الله سید کاظم حائری در صدد جمع بین روایات هستند و طبق احتمالات و تصور شخصی خود به این نتیجه میرسند که بین این سه دسته از روایات تناقضی وجود ندارد؛ يعنی ایشان در صدد جمع بین روایات «رجعت» و روایا «مهدیین» هستند که تنها وجه جمعی که ببین روایات «رجعت» و روایات «مهدیین» وجود دارد اینست که مراد از «مهدیین» را همان ائمه بدانیم که در زمان امام زمان (عج) رجعت خواهند کرد؛ چنانچه در روایات فراوانی به این امر که «مهدیین» همان ائمه دوازده گانه هستند اشاره شده است:
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ زِيَادِ بْنِ جَعْفَرٍ اَلْهَمَدَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اَلسَّلاَمِ بْنِ صَالِحٍ اَلْهَرَوِيِّ قَالَ أَخْبَرَنَا وَكِيعُ بْنُ اَلْجَرَّاحِ عَنِ اَلرَّبِيعِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ عَبْدِ اَلرَّحْمَنِ بْنِ سَلِيطٍ قَالَ قَالَ اَلْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: مِنَّا اِثْنَا عَشَرَ مَهْدِيّاً أَوَّلُهُمْ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَ آخِرُهُمُ اَلتَّاسِعُ مِنْ وُلْدِي وَ هُوَ اَلْإِمَامُ اَلْقَائِمُ بِالْحَقِّ يُحْيِي اَللَّهُ بِهِ اَلْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهٰا وَ يُظْهِرُ بِهِ دِيْنَ اَلْحَقِّ عَلَى اَلدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ اَلْمُشْرِكُونَ لَهُ غَيْبَةٌ يَرْتَدُّ فِيهَا أَقْوَامٌ وَ يَثْبُتُ فِيهَا عَلَى اَلدِّينِ آخَرُونَ فَيُؤْذَوْنَ وَ يُقَالُ لَهُمْ مَتىٰ هٰذَا اَلْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صٰادِقِينَ أَمَا إِنَّ اَلصَّابِرَ فِي غَيْبَتِهِ عَلَى اَلْأَذَى وَ اَلتَّكْذِيبِ بِمَنْزِلَةِ اَلْمُجَاهِدِ بِالسَّيْفِ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ.
عبد الرّحمن بن سليط گويد: امام حسين عليه السّلام فرمود: از ما خاندان دوازده مهدىّ خواهد بود كه اوّلين آنها امير المؤمنين عليّ بن أبى طالب است و آخرين آنها نهمين از فرزندان من است و او امام قائم به حقّ است و خداى تعالى زمين را به واسطۀ او پس از موت زنده كند و دين حقّ را به دست او بر همۀ اديان چيره نمايد گرچه مشركان را ناخوش آيد، او را غيبتى است كه اقوامى در آن مرتدّ شوند و ديگرانى در آن پابرجا باشند و اذيّت شوند و به آنها بگويند:اگر راست مىگوئيد اين وعده چه وقت عملى شود؟ بدانيد كسى كه در دوران غيبت او بر آزار و تكذيب صابر باشد مانند مجاهدى است كه با شمشير پيشاروى رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم مجاهده كرده است.
کمال الدين و تمام النعمة، ج۱، ص۳۱۷.
بیان احتمالات در سخنان آیت الله سید کاظم حائری
لازم الذکر است که بهر حال بیانات آیة الله سید کاظم حائری خلاف ادعاهای احمد بصری میباشد؛ زیرا ايشان سه احتمال را بیان میکند:
١. مهدیین در زمان رجعت ائمه میباشند (این احتمال به عقیده شخصی وی نزدیکتر است) در اینصورت خلاف ادعای احمد بصری میباشد که رجعت را در آسمان و در زمان مهدی دوازدهم میداند.
۲. مهدیین در زمان امام زمان (عج) و قبل از رجعت خواهند بود که این اعتقاد هم خلاف ادعای احمد بصری میباشد که میگوید مهدیین یکی پس از دیگری میآیند.
۳.مهدیین بعد از رجعت میباشند که در اینصورت نیز خلاف ادعای احمد بصری میباشد؛ زیرا احمد بصری رجعت را در آسمان و در زمان مهدی دوازدهم میداند:
رجعت امام حسین (ع)
این ادعای احمد مبنی بر تحریف اصل رجعت، باطل کنندهٔ کل ادعا های وی میباشد؛ زیرا طبق روایات متواتر، رجعت در زمین و در زمان امام زمان (عج) بوده و اولین کسی که رجعت خواهند کرد، امام حسین(ع) هستند:
سَعْدٌ عَنِ اِبْنِ عِيسَى وَ اِبْنِ أَبِي اَلْخَطَّابِ عَنِ اَلْبَزَنْطِيِّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَمِعْتُ حُمْرَانَ بْنَ أَعْيَنَ وَ أَبَا اَلْخَطَّابِ يُحَدِّثَانِ جَمِيعاً قَبْلَ أَنْ يُحْدِثَ أَبُو اَلْخَطَّابِ مَا أَحْدَثَ أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَقُولُ : أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ اَلْأَرْضُ عَنْهُ وَ يَرْجِعُ إِلَى اَلدُّنْيَا اَلْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ إِنَّ اَلرَّجْعَةَ لَيْسَتْ بِعَامَّةٍ وَ هِيَ خَاصَّةٌ لاَ يَرْجِعُ إِلاَّ مَنْ مَحَضَ اَلْإِيمَانَ مَحْضاً أَوْ مَحَضَ اَلشِّرْكَ مَحْضاً.
امام صادق سلام الله علیه فرمودند: نخستین كسی كه زمین برای وی شكافته میشود و به دنیا بر میگردد امام حسین بن علی علیهما السلام است و همانا رجعت عام نیست و خاص است: رجعت نمیکنند مگر کسانی که مومن محض و مشرک محض هستند.
بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علیهم السلام ج۵۳، ص۳۹.
نکتهٔ دوم
اینکه آیة الله سید کاظم حائری میفرمایند که روایات مهدیین زیاد هستند، جای تامل دارد؛ زیرا روایات مهدیین کلا شش روایت هستند که همهٔ آنها دارای ضعف سند و از نظر محتوا دارای اشکال و تناقض میباشند خود این روایت به دو دسته تقسیم میشوند:
١. روایاتی که میگویند بعد از قائم یازده مهدی میآید.
۲. روایاتی که میگویند بعد از قائم دوازده مهدی میآید.
و همچنین در این شش روایت:
١. در دو مورد یازده مهدی از فرزندان امام حسین (ع) دانسته شده اند.
۲.در موردی دوازده مهدی از فرزندان امام حسین (ع) دانسته شده اند.
۳. در موردی مهدیین صرفا قومی از شیعیان دانسته شده اند که به موالات اهل بیت (ع) دعوت میکنند.
۴. موردی که فقط به دوازده مهدی بعد از امام زمان (عج) اشاره کرده است.
۵. روایت موسوم به وصیت که دوازده مهدی را از فرزندان امام زمان (عج) دانسته است و این روایت بدلیل مخالفت با قرآن و روایات حصر امامت در دوازده امام قابل استناد نمیباشد؛ مگر اینکه قائل به تصحیف این روایت شویم؛ زیرا در نسخهٔ خطی که از این روایت وجود دارد، امام مهدی (عج) حکومت را به پدرشان (یعنی امام حسین که رجعت میکنند) تسلیم مینمایند که در این صورت قابل جمع با روایات دیگر خواهد بود و همچنین باطل کنندهٔ تمام ادعای های پوشالی احمد بصری.
نکتهٔ سوم
این سخن ایشان که میفرمایند مهدیین حجت الهی هستند، صرفا تصور و احتمال ایشان میباشد و در هیچ روایتی نیامده که مهدیین حجت الهی هستند و این سخن که هم مهدیین و هم ائمه میتوانند مشمول لفظ «حجت الهی» باشند نیز مانند مورد سابق غیر قابل اثبات و نظر شخصی ایشان است؛ زیرا حجج و اوصیاء بعد از رسول خدا (ص) فقط و فقط دوازده نفر هستند:
وَ قَالَ: حَدَّثَنَا فَضَالَةُ بْنُ أَيُّوبَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ: قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ: يَا عَلِيُّ أَنَا أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ثُمَّ أَنْتَ يَا عَلِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ثُمَّ اَلْحَسَنُ ثُمَّ اَلْحُسَيْنُ ثُمَّ عَلِيُّ بْنُ اَلْحُسَيْنِ ثُمَّ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ، ثُمَّ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، ثُمَّ مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ، ثُمَّ عَلِيُّ بْنُ مُوسَى، ثُمَّ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ، ثُمَّ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، ثُمَّ اَلْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، ثُمَّ اَلْحُجَّةُ بْنُ اَلْحَسَنِ اَلَّذِي تَنْتَهِي إِلَيْهِ اَلْخِلاَفَةُ وَ اَلْوِصَايَةُ وَ يَغِيبُ مُدَّةً طَوِيلَةً، ثُمَّ يَظْهَرُ وَ يَمْلَأُ اَلْأَرْضَ عَدْلاً وَ قِسْطاً كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً.
محمد بن مسلم گفت: امام باقر (علیهالسلام) فرمودند: پیامبر خدا (صلىاللهعليهوآلهوسلم) به علی بن ابیطالب (علیهالسلام) فرمود: ای علی! من نسبت به مؤمنان از خود آنها اولیترم، سپس تو ای علی! نسبت به مؤمنان از خود آنها اولیتری، سپس حسن، سپس حسین، سپس علی بن حسین، سپس محمد بن علی، سپس جعفر بن محمد، سپس موسی بن جعفر، سپس علی بن موسی، سپس محمد بن علی، سپس علی بن محمد، سپس حسن بن علی، سپس حجت بن حسن که خلافت و وصایت به او منتهی میشود و مدتی طولانی غیبت خواهد داشت، سپس ظاهر میشود و زمین را پر از عدل و داد میکند همانطور که پر از ظلم و جور شده است.»
إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج۲، ص۲۳۴.
نتیجه گیری
در نتیجه، آیةالله سید کاظم حائری در تلاش برای جمع میان روایات مربوط به «رجعت» و «مهدیین»، سه احتمال مطرح میکنند؛ با این حال هیچکدام از احتمالات ایشان مؤید ادعاهای احمد بصری نیست. زیرا احمد بصری اصل «رجعت» را تحریف کرده و آن را به آسمان و زمان مهدی دوازدهم نسبت داده است؛ در حالیکه روایات متواتر، رجعت را در زمین و با بازگشت امام حسین علیهالسلام میدانند. علاوه بر این، تعداد روایات مربوط به مهدیین بسیار اندک، ضعیف و متعارض است و در هیچیک از آنها مقام «حجت» برای مهدیین به رسمیت شناخته نشده است. در نهایت، روایات معتبر شیعه به صراحت امامت و وصایت را در دوازده امام منحصر میدانند و این خود بزرگترین دلیل بر بطلان برداشتهای تحریفشده جریان احمد بصری است.
