درالهداية|  مسجد سهله (مَسْجِد ٱلسَّهْلَة، Masjid as-Sahlah) یکی از مهم‌ترین و مقدس‌ترین مساجد در فرهنگ شیعه است که در شهر کوفه، در حدود ۱۰ کیلومتری نجف اشرف، واقع شده است. این مسجد به دلیل جایگاه ویژه‌اش در روایات شیعی و ارتباط آن با امامان معصوم (ع) و به‌ویژه امام مهدی (عج)، مورد احترام شیعیان است. در این مقاله، به معرفی تاریخچه، ویژگی‌ها، آداب و اهمیت معنوی این مسجد برای عموم مردم می‌پردازیم.

توضیح اجمالی

مسجد سهله یکی از کهن‌ترین و بافضیلت‌ترین مساجد اسلامی است که در نزدیکی کوفه و در غرب مسجد کوفه قرار دارد. این مسجد در روایات اسلامی جایگاه بسیار رفیعی دارد و به عنوان محل اقامت برخی از پیامبران الهی همچون حضرت ادریس و حضرت ابراهیم علیهما‌السلام و نیز جایگاه تشرف حضرت خضر علیه‌السلام معرفی شده است. از جمله ویژگی‌های بارز این مسجد، انتساب آن به حضرت ولی‌عصر عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف است که بنابر روایات متعدد، پس از ظهور در آنجا اقامت خواهد فرمود. همچنین در احادیث، مسجد سهله محل نزول ملائکه، اجابت دعا، رفع گرفتاری مؤمنان، و از بقاعی دانسته شده که اهل ایمان دل‌بسته‌ی آن هستند.
از جمله اعمال مستحب در مسجد سهله، اقامه دو رکعت نماز با نیت حاجت‌خواهی، قرائت دعای مخصوص مسجد، زیارت مقام‌های منسوب به انبیاء و اوصیاء، و دعا برای تعجیل در فرج امام زمان عجل‌الله‌فرجه است. در روایتی از امام صادق علیه‌السلام آمده است: «هیچ اندوه‌مندی در مسجد سهله نماز نمی‌گزارد، مگر آنکه خداوند اندوهش را برطرف می‌سازد». از نکات مهم زیارت این مسجد، رعایت ادب حضور، طهارت، و توجه به مقام معنوی آن است؛ چرا که طبق بیانات پیشوایان دین، این مسجد از جمله بقاعی است که خداوند دوست دارد بندگانش در آنجا او را بخوانند.

توضیح تفصیلی

جایگاه مساجد در آیینه ی وحی

وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَداً[1]؛

مساجد از آن خداست کسی را همراه خدا نخوانید.

مساجد برای عبادت خداوند منّان ساخته شده، جز خدا نباید کس دیگری را شریک خداوند قرار دهید[2].

لَمَسْجِدٌ أُسْسَ عَلَى التَّقْوَىٰ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَن تَقُومَ فِيهِ[3]، مسجدی که شالوده ی آن از روز نخست بر پایه ی تقوا بنیاد شده، شایسته تر است که در آن بایستی .

در ادامه راز شایستگی آن را چنین بیان میفرماید : فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَهِّرِينَ[4]؛

در آن مردانی است که دوست دارند پاکیزه شوند و خداوند پاک شوندگان را دوست دارد.

مسجدی که از روز نخست بر پایه تقوا بنیاد شده مسجد« قبا » می باشد[5] و رمزشایستگی آن وجود مردانی در آن است که پاک سرشت هستند و پاکیزگی را دوست دارند[6].

إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ[7]

جز این نیست که مساجد خدای را فقط کسانی آباد میکنند که به خدا و روز پسین ایمان آورده، نماز را برپا دارند و زکات را پرداخت نمایند.

در این آیه ی شریفه تصریح شده که منحصراً افراد معتقد به مبدأ و معاد و عامل به وظایف شرعی از نماز و زکات حق آبادسازی مساجد را دارند.

در آیهی دیگر به شدت نهی کرده از مشرکان که در صدد تعمیر مساجد برآیند و فرموده: مَا كَانَ لِلْمُشْرِكِينَ أَن يَعْمُرُوا مَسَاجِدَ اللَّهِ[8]

بر مشرکان روا نیست که مساجد خداوند را آباد کنند.

نام‌گذاری مسجد سهله

مسجد سهله، یکی از اماکن مقدس شیعیان در کوفه، به نام‌های مختلفی شناخته می‌شود که هر یک ریشه در تاریخ و روایات دارد. این مسجد توسط قبیله بنی‌ظفر، از طایفه‌های انصار، بنا شده و از این‌رو گاهی «مَسْجِد بَنِي ظَفَر» خوانده می‌شود. امام علی (ع) آن را هم‌ردیف مسجد اعظم کوفه دانسته اند.[9]

گفته شده نام «سهله» از «سُهَیل»، سازنده احتمالی آن، یا به دلیل قرارگیری در منطقه سکونت طایفه عبدالقیس گرفته شده که بنی‌ظفر از شاخه‌های آن است. در روایتی از امام صادق (ع)، این مسجد «مَسْجِد سُهَیل» (مسجد سهیل) نامیده شده است.[10] همچنین، ایشان آن را «مَسْجِد بَرِي» (مسجد بری) خوانده‌اند، زیرا هر کس با اخلاص در آن نماز بخواند، خداوند گرفتاری‌اش را برطرف و حاجتش را برآورده می‌کند.[11] ابن‌الفقیه از امام علی (ع) نقل می‌کند که مسجد سهله یکی از چهار بقعه مقدس کوفه است که به نام «ظَفَر» یا «سهله» شناخته می‌شود.[12]

واژه‌شناسی «سهله»

واژه‌ی «سَهْلَه» (با فتح سین) در زبان عربی به معانی گوناگونی چون: آسان و راحت، سرزمین شن‌زار، خاک سرخ‌رنگ، به کار رفته است.[13]

در حدیث معروفی که درباره حضرت امّ سلمه (رضوان‌الله‌علیها) و ماجرای آوردن خاک کربلا توسط حضرت جبرئیل (علیه‌السلام) نقل شده، چنین آمده است:

«فَجاءَ بِسَهْلَةٍ أو تُرابٍ أحمَر» «[جبرئیل] خاک سرخ‌رنگی یا خاکی نرم و هموار آورد.» امّ سلمه آن خاک را گرفت و در ظرف مخصوصی قرار داد.[14]

در منابع لغوی نیز آمده است: «سَهْلَه» با فتح سین: به معنای شن سرخ‌رنگ است. «سِهْلَه» با کسر سین: به معنای شن درشت و زبر می‌باشد.[15]

بنابراین، نام این مسجد ریشه‌ای دارد که هم به ویژگی‌های زمین منطقه اشاره می‌کند و هم تداعی‌کننده‌ی آرامش، سهولت، و رحمت است؛ ویژگی‌هایی که در معنویت جاری در این مکان مقدس نیز انعکاس یافته‌اند.

مسجد سهله؛ خانه‌ی امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف)

یکی از ویژگی‌های برجسته مسجد سهله در منابع اسلامی، نسبت آن با حضرت ولی‌عصر (عجل الله تعالی فرجه) است. در روایات، این مکان مقدس به عنوان «منزل» یا محل اقامت آن حضرت معرفی شده است.

واژه‌ی «منزل» در زبان عربی به خانه یا اقامتگاهی گفته می‌شود که انسان در آن فرود می‌آید و ساکن می‌شود.

در این زمینه، مرحوم شیخ کلینی، از بزرگان حدیث‌نگار شیعه در قرن سوم هجری، روایتی را در کتاب شریف کافی نقل کرده است. او این حدیث را با سلسله‌ای از راویان از امام جعفر صادق (علیه‌السلام) چنین نقل می‌کند:

«أَمَا إِنَّهُ مَنْزِلُ صَاحِبِنَا إِذَا قَامَ بِأَهْلِهِ» آگاه باشید، آن [مسجد سهله] خانه‌ی صاحب ماست هنگامی که با خاندانش قیام کند.»

طبق این روایت، مسجد سهله، در آینده محل سکونت حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) خواهد بود، زمانی که قیام جهانی خود را آغاز می‌نماید.

این حدیث با همین مضمون و عبارت، در منابع معتبر دیگری از علمای شیعه نیز ذکر شده است، از جمله:

1. الکافی، تألیف شیخ کلینی (متوفای ۳۲۹ هـ.ق)، ج ۳، ص ۴۹۵
2. کتاب المزار، اثر شیخ مفید (متوفای ۴۱۳ هـ.ق)، ص ۲۵
3. تهذیب الأحکام، نوشته‌ی شیخ طوسی (متوفای ۴۶۰ هـ.ق)، ج ۳، ص ۲۵۲
4. المزار الکبیر، تألیف ابن مشهدی (متوفای بعد از ۵۹۴ هـ.ق)، ص ۱۳۴

این روایات، جایگاه برجسته و معنوی مسجد سهله را در ارتباط با حضرت ولی‌عصر (عجل الله تعالی فرجه) نشان می‌دهند و آن را به عنوان مکانی ویژه در دوره‌ی ظهور معرفی می‌کنند.

مسجد سهله در گذر زمان

مسجد سهله، یکی از مکان‌های مقدس و مورد احترام در تاریخ ادیان الهی و به‌ویژه در فرهنگ اسلامی و شیعی است. روایات فراوانی از امامان معصوم (علیهم‌السلام) نقل شده که بیانگر رویدادهای مهمی است که در گذشته در این مکان رخ داده، در آینده روی خواهد داد، یا همچنان در حال وقوع است. این وقایع را می‌توان در چهار دوره‌ تاریخی دسته‌بندی کرد:

الف) از دوران پیامبران تا پیش از اسلام

1. نماز پیامبران الهی: همه‌ی پیامبران (علیهم‌السلام) در طول اعصار در مسجد سهله نماز گزارده‌اند.[16]
2. اقامت حضرت ابراهیم (علیه‌السلام): آن حضرت مدتی در این مسجد اقامت داشت.[17]
3. جنگ با عمالقه: حضرت ابراهیم (علیه‌السلام) از مسجد سهله به جنگ عمالقه رفت.[18]
4. عبادت حضرت ادریس (علیه‌السلام): حضرت ادریس (علیه‌السلام) در این مسجد به عبادت و خیاطی می‌پرداخت.[19]
5. حرکت حضرت داوود (علیه‌السلام) به سوی جنگ: ایشان از مسجد سهله به جنگ جالوت رفت.[20]

ب) در عصر اسلام و دوران حضور امامان معصوم (علیهم‌السلام)

1. فرود رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در شب معراج: طبق روایتی، پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در شب معراج در مسجد سهله فرود آمدند.[21]
2. تشییع بدن امیرالمؤمنین (علیه‌السلام): امام حسن و امام حسین (علیهماالسلام) در شب بیست‌و‌یکم ماه رمضان، بدن مطهر حضرت علی (علیه‌السلام) را تا مسجد سهله تشییع کردند و از آنجا به سوی نجف بردند.[22]
3. نماز امام صادق (علیه‌السلام): آن حضرت در مسجد سهله نماز گزاردند.[23]
4. درخواست برای آزادی یک بانو: امام صادق (علیه‌السلام) به‌منظور شفاعت برای آزادی بانویی، به مسجد سهله تشریف بردند.[24]
5. تشرف ابو سَعده: ابو سعده در این مسجد به محضر حضرت ولی‌عصر (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه) مشرف شد.[25]
6. حضور دائم حضرت خضر (علیه‌السلام): روایات از حضور دائمی حضرت خضر (علیه‌السلام) در این مسجد خبر می‌دهند.[26]
7. تشرف ابراهیم بن هاشم قمی: وی در مسجد سهله به محضر حضرت خضر (علیه‌السلام) شرفیاب شد.[27]

ج) در دوران ظهور امام زمان (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف)

1. حرکت از وادی‌السلام به مسجد سهله: مسیر حرکت حضرت مهدی (عجل‌الله‌فرجه) در آغاز ظهور از وادی‌السلام به سوی مسجد سهله خواهد بود.[28]
2. پایگاه حکومت جهانی: در روایتی از مسجد سهله به عنوان پایگاه و مقر حکومت حضرت در دوران ظهور نامبرده شده است[29].
3. مرکز بیت‌المال مسلمانان: در عصر ظهور، بیت‌المال مسلمانان در مسجد سهله مستقر خواهد شد.[30]

د) پس از دوران ظهور تا قیامت

1. اقامت امام بعد حضرت مهدی (عجل‌الله‌فرجه): پس از رحلت آن حضرت، امامان پس از ایشان نیز در این مسجد اقامت خواهند داشت.[31]
2. نفخه صور: طبق روایات، در آستانه‌ی قیامت، دمیدن در صور (شیپور قیامت) در مسجد سهله رخ خواهد داد.[32]
3. ورود بهشتیان بدون حساب: در روز رستاخیز، هفتاد هزار نفر از اهل مسجد سهله بدون حساب وارد بهشت خواهند شد.[33]

در مجموع، این گزارش تاریخی و روایی نشان می‌دهد که مسجد سهله، تنها یک مکان عبادی نیست، بلکه محوری مهم در تاریخ نبوت، امامت، ظهور، و حتی قیامت دارد. این شأن عظیم، باعث شده تا این مسجد جایگاهی والا در دل دوستداران اهل بیت (علیهم‌السلام) داشته باشد.

مقامات مسجد سهله

مسجد سهله از جمله مکان‌هایی است که در سراسر آن آثار و نشانه‌هایی از پیامبران و اولیای الهی دیده می‌شود. هر گوشه از این مسجد شریف، یادآور شخصیت بزرگی از تاریخ هدایت انسان است. در این میان، برخی نقاط آن از شرافت بیشتری برخوردارند و در روایات به‌عنوان «مقامات» شناخته شده‌اند. در ادامه به مهم‌ترین این مقامات اشاره می‌شود:

۱. مقام حضرت ابراهیم (علیه‌السلام)

در زاویه‌ی میان ضلع شرقی و شمالی مسجد، مقامی منسوب به حضرت ابراهیم خلیل (علیه‌السلام) قرار دارد. مشهور است که این مکان، خانه‌ی حضرت ابراهیم (علیه‌السلام) بوده است. همچنین گفته شده که آن حضرت از اینجا برای جنگ با عمالقه حرکت می‌کرد.[34]

۲. مقام حضرت ادریس (علیه‌السلام)

در زاویه‌ی میان ضلع شرقی و جنوبی، مقامی به حضرت ادریس (علیه‌السلام) منسوب است. بر اساس روایات، آن حضرت در این مکان زندگی می‌کرد، به خیاطی مشغول بود و از همین نقطه به آسمان عروج کرد.[35]

۳. مقام حضرت خضر (علیه‌السلام)

در زاویه‌ی میان ضلع جنوبی و غربی، مقام حضرت خضر (علیه‌السلام) قرار دارد. امام صادق (علیه‌السلام) در حدیثی می‌فرماید که:

حضرت خضر (علیه‌السلام) در این مکان اقامت دارد.[36]

۴. مقام پیامبران و صالحان

در زاویه‌ی میان ضلع شمالی و شرقی مسجد، مکانی به عنوان مقام پیامبران و صالحان شناخته می‌شود. این مقام به‌ویژه به حضرت هود (علیه‌السلام) و حضرت صالح (علیه‌السلام) منسوب است.[37]

۵. مقام امام زین‌العابدین (علیه‌السلام)

در صحن مسجد و در شرق مقام حضرت مهدی (عجل‌الله‌فرجه)، مقام امام سجاد (علیه‌السلام) قرار دارد. این مقام در سمت قبله‌ی مقام امام صادق (علیه‌السلام) واقع شده است.

۶. مقام امام صادق (علیه‌السلام)

در وسط صحن مسجد، مقام امام جعفر صادق (علیه‌السلام) قرار دارد. در سمت قبله‌ی آن، محرابی زیبا با کاشی سبز ساخته شده و معمولاً نماز جماعت در همین محل اقامه می‌شود.

۷. مقام حضرت صاحب‌الزمان (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه)

در میانه‌ی ضلع جنوبی مسجد و در سمت قبله، مقام شریف حضرت ولی‌عصر (ارواحنا فداه) قرار دارد.[38] این مکان به فرمان مرجع بزرگ، آیت‌الله سید محمدمهدی بحرالعلوم (متوفای ۱۲۱۲ هـ.ق) با گنبدی باشکوه و پوشش کاشی سبز ساخته شد[39].

جایگاه دقیق این مقام توسط آن فقیه وارسته تعیین شد و حدود ده متر با محل قدیمی فاصله دارد.

گفته می‌شود که تعیین این محل، پس از تشرف آن بزرگوار به محضر حضرت بقیة‌الله (عجل‌الله‌فرجه) انجام گرفته است.[40]

مسجد سهله از دیدگاه پیشوایان معصوم (علیهم‌السلام)

مسجد سهله جایگاهی ویژه در سخنان امامان معصوم (علیهم‌السلام) دارد. در بیانات ایشان، این مسجد نه‌تنها مکانی برای عبادت، بلکه محل اقامت پیامبران، پناهگاه اندوه‌مندان، و پایگاه ظهور حضرت ولی‌عصر (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه) معرفی شده است. در ادامه، گزیده‌ای از این احادیث را مرور می‌کنیم:

۱. از نگاه امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام)

الف) مسجدی مبارک با تمثال پیامبران

امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) هنگام معرفی مساجد مبارکه کوفه فرمود:

«وَما بَعَثَ اللهُ مِن نَبِيٍّ إِلّا وَفِيها تِمثالُ وَجهِه، وَهو مَسجِدُ السَّهْلَة»

«خداوند هیچ پیامبری را مبعوث نکرد، جز آنکه تمثال چهره‌اش در آن [مسجد] بوده، و آن مسجد سهله است.»[41]

ب) محل اجابت دعا و برآورده شدن حاجات

حضرت علی (علیه‌السلام) به مالک بن ضمره فرمود:

«يا مالك! ذاكَ مَسجِدٌ ما أتاهُ مَكروبٌ قَطُّ إِلّا فَرَّجَ اللهُ عَنهُ وأعطاهُ حاجتَهُ»

«ای مالک! این مسجدی است که هیچ اندوه‌مندی به آن وارد نمی‌شود، جز آنکه خداوند غمش را برطرف کرده و حاجتش را می‌دهد.»[42]

ج) پیش‌گویی حرکت حضرت مهدی (عجل‌الله‌فرجه)

امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرمود:

«كَأَنِّي بهِ قد عَبَرَ مِن وادي السّلام إلى مَسجِدِ السَّهْلَة، على فَرَسٍ مُحجَّل…»

«گویی او (حضرت قائم) را می‌بینم که از وادی‌السلام به سوی مسجد سهله، بر اسبی با پیشانی و پاهای سفید حرکت می‌کند…»[43]

۲. از نگاه امام سجاد (علیه‌السلام)

امام زین‌العابدین (علیه‌السلام) فرمود:

مَنْ صَلَّى فِي مَسْجِدِ السَّهْلَةِ رَكْعَتَيْنِ زَادَ اللَّهُ فِي عُمُرِهِ سَنَتَيْنِ»

«هر کس در مسجد سهله دو رکعت نماز بخواند، خداوند دو سال به عمرش می‌افزاید.»[44]

۳. از نگاه امام باقر (علیه‌السلام)

کلینی وشیخ طوسی از امام باقرعلیه السلام روایت کرده اند که آن حضرت در ضمن شمارش مساجد مبارکه ی کوفه فرمود:

«ومَسجِدُ بَنی ظَفَرٍ وهُوَ مَسجِدُ السَّهلَهِ»

و مسجد بنی ظفر که همان مسجد سهله میباشد .[45]

۴. از نگاه امام صادق (علیه‌السلام)

الف) محل اقامت حضرت قائم (عجل‌الله‌فرجه)

امام صادق (علیه‌السلام) فرمود:

«أمَا إنَّهُ مَنزِلُ صَاحِبِنا إذا قامَ بِأهلِه»

«آگاه باشید، آنجا محل اقامت صاحب ما (حضرت قائم) است، هنگامی که با خانواده‌اش قیام کند.»[46]

و در حدیثی دیگر فرمود:

«كَأنّي أرى نُزُولَ القائِم في مَسجِدِ السَّهْلَةِ بأهلهِ وعِيالِه…»

«گویی با چشم خود می‌بینم که قائم در مسجد سهله با اهل و عیالش فرود آمده است.»[47]

ب) فضیلت بی‌نظیر مسجد

امام صادق (علیه‌السلام) فرمود:

«مسجد سهله محل اقامت حضرت ادریس و حضرت ابراهیم بوده است. خداوند پیامبری را نفرستاده مگر آنکه در این مسجد نماز گزارده است. این مسجد محل اقامت حضرت خضر است و تخته‌سنگی در آن وجود دارد که تمثال همه پیامبران بر آن نقش بسته است. هیچ مؤمنی نیست جز آنکه دلش به سوی این مسجد پر می‌کشد…»

«إِنَّهُ ما مِن مَكروبٍ يَأتي مَسجِدَ السَّهْلَةِ فيُصَلِّي فِيهِ بَينَ العِشاءَينِ وَيَدعُو، إلّا فَرَّجَ اللهُ كَربَهُ»

«هیچ اندوه‌مندی به مسجد سهله نمی‌آید و بین نماز مغرب و عشا دو رکعت نماز نمی‌گزارد و دعا نمی‌کند، مگر آنکه خداوند اندوهش را برطرف می‌کند.»[48]

ج) توصیف جایگاه مسجد در عصر ظهور

در پاسخ به مفضّل، درباره مرکز حکومت حضرت مهدی (عجل‌الله‌فرجه)، فرمود:

«دارُ مُلكِهِ الكوفة، ومَجلِسُ حُكمِهِ جامِعُها، وبَيتُ مالِهِ ومَقسَمُ غَنائمِ المسلمين مسجدُ السَّهْلة…»
«مرکز حکومت او کوفه است، محل قضاوتش مسجد جامع کوفه، و بیت‌المال و تقسیم غنائم مسلمانان در مسجد سهله خواهد بود.»[49]

۵. از نگاه حضرت ولی‌عصر (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه الشریف)

محمد بن حسین بن عبدالله تمیمی (ابو سوره)، از زیدیه، در جریان تشرف به محضر حضرت بقیة‌الله (عجل‌الله‌فرجه) نقل می‌کند که آن حضرت به هنگام رسیدن به مقابر اطراف مسجد سهله فرمود:

«هو ذا منزلي»

«این‌جاست خانه‌ی من.»[50]

در احادیث بسیاری، مسجد سهله به‌عنوان اقامت‌گاه پیامبران، محل نزول فرشتگان، جایگاه اجابت دعا و محل مورد اعتنای حضرت مهدی (عجل‌الله‌فرجه) معرفی شده است. این مجموعه روایات، مسجد سهله را به مکانی ممتاز در نقشه‌ی معنوی تاریخ اسلام بدل کرده‌اند.

اعمال مسجد مقدس سهله

اذن دخول

• به هنگام ورود به مسجد مقدس سهله ،بر در آن می ایستی و میگویی

بِسْمِ اللهِ وَبِاللهِ وَمِنَ اللهِ وَإِلَى اللهِ وَمَا شَاءَ اللَّهُ وَخَيْرُ الْأَسْمَاءِ لِلَّهِ، تَوَكَّلْتُ عَلَى اللهِ وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللهِ الْعَلِيُّ الْعَظِيم. اللهُمَّ اجْعَلْنِي مِنْ عُمّارِ مَساجِدِكَ وَبُيُوتِكَ. اللَّهُمَّ إِنِّي أَتَوَجَّهُ إِلَيْكَ بِمُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَأُقَدِّمُهُمْ بَيْنَ يَدَيْ حَوَائِجِي، فَاجْعَلْنِي اللَّهُمَّ بِهِمْ عِنْدَكَ وَجِيهاً فِي الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ.

اللهُمَّ اجْعَلْ صَلَاتِي بِهِمْ مَقْبُولَةً ، وَذَنْبِي بِهِمْ مَغْفُوراً، وَرِزْقِي بِهِمْ مَبْسُوطاً، وَدُعَائِي بِهِمْ مُسْتَجاباً، وَحَوَائِجِي بِهِمْ مَقْضِيَّةً، وَانْظُرْ إِلَيَّ بِوَجْهِكَ الْكَرِيمِ نَظْرَةً رَحِيمَةٌ ، أَسْتَوْجِبُ بِهَا الْكَرَامَةَ عِنْدَكَ، ثُمَّ لَا تَصْرِفْهُ عَنِّي أَبَدأَ بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ ، يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ وَالْأَبْصَارِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى دِينِكَ وَدِينِ نَبِيِّكَ وَوَلِيِّكَ، وَلَا تُزِغْ قَلْبِي بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنِي، وَهَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً ، إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ . اللَّهُمَّ إِلَيْكَ تَوَجَّهْتُ وَمَرْضاتَكَ طَلَبْتُ، وَثَوابَكَ ابْتَغَيْتُ، وَبِكَ آمَنْتُ، وَعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ. اللَّهُمَّ فَأَقْبِلْ بِوَجْهِكَ إِلَيَّ، وَأَقْبِلْ بِوَجْهِي إِلَيْكَ .

• تلاوت آية الكرسی – تا هم فيها خالدون – تلاوت سوره ی ناس، تلاوت سوره ی فلق، سُبْحانَ الله – هفت بار -، الْحَمْدُ لِلَّهِ – هفت بار – لَا إِلَهَ إِلَّا الله – هفت بار – اللهُ أَكْبَرُ – هفت بار –
• خواندن دعای: اللّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ عَلَى مَا هَدَيْتَنِي ، وَلَكَ الْحَمْدُ عَلَى مَا فَضَّلْتَنِي، وَلَكَ الْحَمْدُ عَلَى مَا شَرَّفْتَنِي، وَلَكَ الْحَمْدُ عَلَى كُلِّ بَلَاءٍ حَسَنٍ ابْتَلَيْتَنِي، اللهُمَّ تَقَبَّلْ صَلَاتِي وَدُعَائِي، وَطَهِّرْ قَلْبِي، وَاشْرَحْ لِي صَدْرِي، وَتُبْ عَلَيَّ إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ.[51]
• ورود به مسجد در شب چهارشنبه بین مغرب و عشاء. گزاردن نماز مغرب و نافله ی آن.دو رکعت نماز تحیّت مسجد به قصد قربت.[52]

اعمال مقام امام صادق علیه السلام

• قرار گرفتن در وسط مسجد «مقام امام صادق علیه السلام » دست به سوی آسمان برافراشتن و قرائت دعای زیر:

أَنْتَ اللهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ مُبْدِئُ الْخَلْقِ وَمُعِيدُهُمْ، وَأَنْتَ اللهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ خَالِقُ الْخَلْقِ وَرَازِقُهُمْ، وَأَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْقَابِضُ الْباسِطُ، وَأَنْتَ اللهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ مُدَبِّرُ الْأُمُورِ، وَبَاعِثُ مَنْ فِي الْقُبُورِ ، وأَنْتَ وارِثُ الْأَرْضِ وَمَنْ عَلَيْهَا، أَسْأَلُكَ بِاسْمِكَ الْمَخْزُونِ الْمَكْنُونِ الْحَيِّ الْقَيُّومِ، وَأَنْتَ اللهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ عَالِمُ السِّرِّ وَأَخْفى، أَسْأَلُكَ الَّذِي إِذا دُعِيتَ بِهِ أَجَبْتَ ، وَإِذَا سُئِلْتَ بِهِ أَعْطَيْتَ، وَأَسْأَلُكَ بِحَقِّكَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَأَهْلِ بَيْتِهِ ، وَبِحَقِّهِمُ الَّذِي أَوْجَبْتَهُ عَلَى نَفْسِكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَأَنْ تَقْضِيَ لِي حَاجَتِي السَّاعَةَ السَّاعَةَ ، يَا سامِعَ الدُّعاءِ، يَا سَيِّدَاهُ، يَا مَوْلَانَاهُ، يَا غِيَاثَاهُ، أَسْأَلُكَ بِكُلِّ اسْمٍ سَمَّيْتَ بِهِ نَفْسَكَ، أَوِ اسْتَأْثَرْتَ بِهِ فِي عِلْمِ الْغَيْبِ عِنْدَكَ، أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَأَنْ تُعَجِّلَ فَرَجَنَا السَّاعَةَ ، يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ وَالْأَبْصَارِ، يَا سَمِيعَ الدُّعَاءِ.[53]

• سجده ، تضرع و دعا برای حوائج خود و دیگران.

اعمال خانه ی حضرت ابراهیم علیه السلام

• دو رکعت نماز در زاویه ی شمال غربی که خانه ی حضرت ابراهیم علیه السلام می باشد.
• تسبیح حضرت فاطمه سلام الله علیها، سپس تلاوت این دعاء :

اللهُمَّ بِحَقِّ هَذِهِ الْبُقْعَةِ الشَّرِيفَةِ، وَبِحَقِّ مَنْ تَعَبَّدَ لَكَ فِيهَا، قَدْ عَلِمْتَ حَوَائِجِي، فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَاقْضِهَا، وَقَدْ أَحْصَيْتَ ذُنُوبِي فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَاغْفِرْها. اللهُمَّ أَحْيِنِي مَا إِذا كانَتِ الْحَيَاةُ خَيْراً لِي ، وَأَمِثْنِي إِذا كانَتِ الْوَفاةُ خَيْراً لِي ، عَلَى مُوالاةِ أَوْلِيائِكَ وَمُعاداةِ أَعْدائِكَ ، وَافْعَلْ بِى مَا أَنْتَ أَهْلُهُ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.[54]

اعمال مقام حضرت ادریس علیه السلام

• دو رکعت نماز در زاویهی جنوب غربی، سپس دستها را به سوی آسمان برافراشتن و قرائت این دعاء : اللَّهُمَّ إِنِّي صَلَّيْتُ هَذِهِ الصَّلاةَ ابْتِغاءَ مَرْضاتِكَ، وَطَلَبَ نَائِلِكَ، وَرَجاءَ رِفْدِكَ وَجَوائِزِكَ ، فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَتَقَبَّلْها مِنِّي بِأَحْسَنِ قَبُولٍ، وَبَلِّغْنِي بِرَحْمَتِكَ الْمَأْمُولَ، وَافْعَلْ بِي مَا أَنْتَ أَهْلُهُ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.
• آنگاه پیشانی بر زمین گذاشتن.[55]

اعمال مقام حضرت خضر

• رفتن به زاویه ی جنوب شرقی «مقام حضرت خضرعلیه السلام »[56]
• و خواندن دو رکعت نماز و برافراشتن دستها به سوی آسمان و قرائت این دعاء:

اللهُمَّ إِنْ كانَتِ الذُّنُوبُ وَالْخَطايا قَدْ أَخْلَقَتْ وَجْهِي عِنْدَكَ، فَلَمْ تَرْفَعْ لِي إِلَيْكَ صَوْتاً وَلَمْ تَسْتَجِبْ لِي دَعْوَةً، فَإِنِّي أَسْأَلُكَ بِكَ يَا اللَّهُ، فَإِنَّهُ لَيْسَ مِثْلَكَ أَحَدٌ، وَأَتَوَسَّلُ إِلَيْكَ بِمُحَمَّدٍ وَآلِهِ، وَأَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَأَنْ تُقْبِلَ إِلَيَّ بِوَجْهِكَ الْكَرِيمِ، وَتُقْبِلَ بِوَجْهِي إِلَيْكَ، وَلَا تُخَيِّبُنِي حِينَ أَدْعُوكَ ، وَلَا تَحْرِمْنِي حِينَ أَرْجُوكَ ، يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.

• آنگاه پیشانی بر زمین گذاشتن.[57]

اعمال مقام صالحان پیامبران و مرسلان

• رفتن به زاویه شمال شرقی ، که مقام صالحان ، پیامبران و مرسلان است و خواندن دو رکعت نماز و خواندن این دعاء :

اللهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِاسْمِكَ يَا اللهُ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَأَنْ تَجْعَلَ خَيْرَ عُمْرِي آخِرَهُ، وَخَيْرَ أَعْمَالِي خَواتِيمَهَا، وَخَيْرَ أَيَّامِي يَوْمَ أَلْقَاكَ فِيهِ، إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ. اللَّهُمَّ تَقَبَّلْ دُعَائِي وَاسْمَعْ نَجْوايَ ، يَا عَلِيُّ يَا عَظِيمُ، يَا قادِرُ يَا ،قاهِرُ يَا حَيّاً لَا يَمُوتُ ، صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَاغْفِرْ لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي بَيْنِي وَبَيْنَكَ، وَلَا تَفْصَحْنِي عَلَى رُؤُوسِ الْأَشْهَادِ، وَاحْرُسْنِي بِعَيْنِكَ الَّتِي لَا تَنامُ وَارْحَمْنِي بِقُدْرَتِكَ عَلَيَّ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ، وَصَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنا مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطَّاهِرِينَ ، يَا رَبَّ الْعَالَمِينَ.[58]

اعمال مقام امام زین العابدین(علیه السلام)

• رفتن به ضلع جنوبی – مقام امام زين العابدين علیه السلام خواندن دو رکعت نماز و قرائت این دعاء:

مَنْ هُوَ أَقْرَبُ إِلَيَّ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ، يَا فَقَالاً لِما يُرِيدُ، يَا مَنْ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ ، صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ، وَحُلْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ مَنْ يُؤْذِينا، بِحَوْلِكَ وَقُوَّتِكَ يَا كَافِياً مِنْ كُلِّ شَيْءٍ، وَلَا يَكْفِي مِنْهُ شَيْءٌ، اكْفِنَا الْمُهِمَّ مِنْ أَمْرِ الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ .

• نهادن دو طرف صورت بر خاک.
• خواندن دو رکعت نماز و خواندن این دعاء :

اللهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ يَا مَنْ لَا تَرَاهُ الْعُيُونُ، وَلَا تُحِيطُ بِهِ الظُّنُونُ، وَلَا يَصِفُهُ الْواصِفُونَ، وَلَا تُغَيِّرُهُ الْحَوادِثُ، وَلَا تُفْنِيهِ الدُّهُورُ . تَعْلَمُ مَثاقِيلَ الْجِبَالِ وَمَكابِيلَ الْبِحارِ ، وَوَرَقَ الْأَشْجَارِ وَرَمْلَ الْقِفَارِ، وَمَا أَضَاءَتْ بهِ الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ ، وَأَظْلَمَ عَلَيْهِ اللَّيْلُ وَوَضَحَ عَلَيْهِ النَّهارُ، وَلَا تُوارِي مِنْكَ سَمَاءٌ سَمَاءً ، وَلَا أَرْضُ أَرْضاً، وَلَا جَبَلٌ مَا فِي أَصْلِهِ، وَلَا بَحْرُ مَا فِي قَعْرِهِ، أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَأَنْ تَجْعَلَ خَيْرَ أَمْرِي آخِرَهُ، وَخَيْرَ أَعْمَالِي خَواتِيمَها، وَخَيْرَ أَيَّامِي يَوْمَ أَلْقَاكَ، إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ . اللّهُمَّ مَنْ أَرادَنِي بِسُوءٍ فَأَرِدْهُ، وَمَنْ كَادَنِي فَكِدْهُ، وَمَنْ بَغَانِي بِهَلَكَةٍ فَأَهْلِكْهُ، وَاكْفِنِي مَا أَهَمَّنِي مِمَّنْ دَخَلَ هَمُّهُ عَلَيَّ.

اللّهُمَّ أَدْخِلْنِي فِي دِرْعِكَ الْحَصِينَةِ، وَاسْتُرْنِي بِسِتْرِكَ الْواقِي، يَا مَنْ يَكْفِي مِنْ كُلِّ شَيْءٍ، وَلَا يَكْفِي مِنْهُ شَيْءٌ، اكْفِنِي مَا أَهَمَّنِي مِنْ أَمْرِ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ، وَصَدِّقْ قَوْلِي وَفِعْلِي، يَا شَفِيقُ يَا رَفِيقُ ، فَرِّج الْمَضِيقَ ، وَلَا تُحَمِّلْنِي مَا لَا أُطِيقُ . اللَّهُمَّ اخْرُسْنِي بِعَيْنِكَ الَّتِي لَا تَنامُ، وَارْحَمْنِي بِقُدْرَتِكَ عَلَيَّ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ . يَا عَلِيُّ يَا عَظِيمُ، أَنْتَ عَالِمٌ بِحاجَتِي، وَعَلَىٰ قَضَائِهَا قَدِيرٌ، وَهِيَ لَدَيْكَ يَسِيرٌ، وَأَنَا إِلَيْكَ فَقِيرٌ، فَمُنَّ بِهَا عَلَيَّ يَا كَرِيمٌ، إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ.

• آنگاه به سجده میروی و در حال سجده میگویی :

إِلهِي قَدْ عَلِمْتَ حَوائِجِي، فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَاقْضِها ، وَقَدْ أَحْصَيْتَ ذُنُوبِي فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ وَاغْفِرْهَا يَا كَرِيمٌ.

• آنگاه گونه ی راست خود را بر زمین میگذاری و میگویی:

إِنْ كُنْتُ بِئْسَ الْعَبْدُ ، فَأَنْتَ نِعْمَ الرَّبُّ افْعَلْ بِي مَا أَنْتَ أَهْلُهُ، وَلَا تَفْعَلْ بِي مَا أَنَا أَهْلُهُ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ .

• سپس گونه ی چپ خود را بر زمین میگذاری و میگویی :

اللّهُمَّ إِنْ عَظُمَ الذَّنْبُ مِنْ عَبْدِكَ ، فَلْيَحْسُنِ الْعَفْرُ مِنْ عِنْدِكَ يَا كَرِيمُ.

• آنگاه به حالت سجده بر میگردی و میگویی :

ارْحَمْ مَنْ أَساءَ وَاقْتَرَفَ وَاسْتَكانَ وَاعْتَرَفَ .[59]

اعمال مقام حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه شریف)

عاشقان شیفته مشتاقان دلباخته و سالکان پاکباخته ای که به امید دیدار نیم رخی از کعبه ی محبوب و قبله ی موعود، چهل شب از اقطار و اکناف جهان رخت سفر بسته، دل از دیگران گسسته و چشم امید به عنایت دوست دوخته اند، چون به مقام امام مهدی عجل الله تعالی فرجه شریف میرسند ، دست از پا نمی شناسند، پس از تضرع و ابتهال ،آستانه ی مقام را بوسه باران کرده ،اشک شوق و امید بر گونه ها سرازیر نموده، در حد توان از اعمالی که موجب تقرّب به کعبه ی مقصود است، انجام می دهد ، از قبیل:

• دو رکعت نماز ،زیر آسمان ،در رکعت اول بعد از حمد سوره ی فتح و در رکعت دوم بعد از حمد سوره ی نصر، آنگاه دعای استغاثه به امام زمان عجل الله تعالی فرجه شریف: «سلام الله الكامل التّام»[60] تا آخر[61].
• نماز امام زمان عجل الله تعالی فرجه شریف که دو رکعت است، در هر رکعت بعد از حمد، یک بار سوره توحید به هنگام قرائت سوره ی حمد، چون به «إياك نعبد وإياك نستعين» رسید آن را صدبار بگوید ، سپس سوره را تا آخر بخواند در رکعت دوم نیز به همان روش انجام دهد، ذکر رکوع و سجده را هفت بار بگوید بعد از سلام بگوید : « لا إله إلا الله وحده وحده» سپس تسبیح حضرت فاطمه سلام الله علیها را بگوید، به سجده رفته صد بار صلوات بگوید.[62]
• خواندن دعاى : «الهی عَظُمَ الْبَلَاءُ، وَبَرِحَ الْخَفَاءُ»[63] تا آخر[64].
• خواندن «دعای ندبه» .
• خواندن «زیارت آل یاسین»[65] و دیگر ادعیه و زیارات مرتبط با آن حضرت.

---

منابع

[1]  سوره ی جن ، آیه ی 18.

[2]طبرسی، مجمع البیان ، ج 10، ص 560.

[3] سوره ی توبه آیه ی 108.

[4] همان.

[5] عيّاشى ، التفسير ، ج 2، ص 262 ، ح 1905.

[6] طباطبائي ، الميزان ، ج 9، ص 393.

[7] سوره توبه، آیه ی 18.

[8] سوره توبه آیه ی 17.

[9] محمدحسین رجبی، کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی، ص۴۲۷.

[10] طوسی، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۳۷.

[11] حسینی جلالی، مزارات اهل البیت وتاریخها، ۱۴۱۵ق، ۱۹۹۵م، ص۶۳.

[12] ثقفی، ابراهیم بن محمد بن سعید بن هلال، الغارات أو الإستنفار و الغارات، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۴۸۴.

[13]  ابن منظور، لسان العرب، ج 6، ص 412.

[14]  اخطب خوارزم، مقتل الحسین ، ج 1، ص 234.

[15]  زبیدی ، تاج العروس، ج 1، ص 7193.

[16] شيخ طوسى ، تهذيب الأحكام ، ج 6، ص 31؛ ابن قولويه ، كامل الزيارات، ص 30.

[17]  محدث نوری، مستدرک الوسائل، ج 3، ص 417.

[18] شيخ مفيد، المزار ، ص 24؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج 6، ص 265.

[19] قطب راوندى ، قصص الأنبياء ، ج 1، ص 250؛ مجلسی، بحار الأنوار ، ج 11، ص 280قطب راوندى ، قصص الأنبياء ، ج 1، ص 250؛ مجلسی، بحار الأنوار ، ج 11، ص 280.

[20] کلینی، الکافی، ج 3، ص 494؛ مجلسی، مرآت العقول ، ج 15 ، ص 491.

[21] علامه مجلسى، بحار الأنوار ، ج 100، ص 436.

[22] مسعودی ، اثبات الوصيّة ، ص 132؛ محدث نوری، مستدرک الوسائل، ج 10، ص 219.

[23] کلینی، الکافی، ج 4، ص 572؛ بحراني ، حلية الأبرار، ج 5، ص 341.

[24] بن مشهدى، المزار الكبير ، ص 136 شهید اول ، المزار ، ص 269.

[25] قطب راوندی، الخرائج و الجرائح، ج 1، ص 471؛ ابن حمزه الثاقب في المناقب، ص 597.

[26] ابن مشهدى، المزار الكبير ، ص 134؛ محدّث نوری، مستدرک وسائل، ج 3، ص 417.

[27] شهید اول ، المزار، ص 274؛ مجلسی، بحار الأنوار ، ج 100، ص 444.

[28]  قطب راوندی، قصص الانبياء ، ج 1، ص 249.

[29] قطب راوندی ، قصص الانبياء ، ج 1، ص 249.

[30] علامه مجلسی، بحار الأنوار ، ج 53، ص 11.

[31] ابن مشهدى، المزار الكبير ، ص 134؛ محدث نوری، مستدرک الوسائل، ج 3، ص 417.

[32]  شيخ مفيد المزار ، ص 24؛ ابن قولویه ، كامل الزيارات، ص 29.

[33] تهذیب الأحکام، ج 6، ص 265 ؛ شیخ مفید، المزار ، ص 24.

[34] كليني، الكافي، ج 3، ص 494.

[35] قطب راوندى ، قصص الأنبياء ، ج 1، ص 249 ؛ ياقوت، معجم البلدان ، ج 3، ص 290.

[36]  شیخ طوسی، تهذيب الأحكام ، ج 3، ص 252.

[37] ابن المشهدى، المزار الكبير ، ص 141.

[38] شيخ مفيد المزار ، ص 24؛ ابن قولویه ، كامل الزيارات، ص 29.

[39] براقی، تاريخ الكوفة ، ص 55.

[40] سید حسین بحر العلوم، مقدمهى رجال بحر العلوم ، ج 1، ص 96.

[41] شیخ طوسی، الأمالی، ص 168 مجلس ،6 ، ح 35؛ ابن مشهدی ، المزار الكبير ، ص 118.

[42] ابن مشهدى، المزار الكبير ، ص 133؛ ابن قولويه ، كامل الزيارات، ص 28؛ علامه ی مجلسى، بحار الأنوار ، ج 100، ص 403؛ محدث نوری، مستدرک وسائل، ج 3، ص 445.

[43]  طبرى ، دلائل الامامة ، ص 458؛ نیز ر.ک: حلّى ، العدد القوية ، ص 75.

[44] شيخ مفيد ، المزار ، ص 26؛ ابن مشهدى المزار الكبير ، ص 134؛ محدث نوری، مستدرک الوسائل، ج 3، ص 417.

[45] کلینی، الکافی، ج 3، ص 489 ؛ شیخ طوسی، تهذيب الاحكام ، ج 3، ص 250؛ ابن مشهدى المزار الكبير ، ص 119 ؛ شیخ حر عاملی، وسائل الشيعة، ج 5، ص 249؛ نيز ر.ک : شیخ صدوق، الخصال ، ج 1، ص 301؛ ابن فعّال، روضة الواعظين ، ج 2، ص 336.

[46] کلینی، الکافی، ج 3، ص 495؛ شیخ حرّ عاملی، اثبات الهداة ، ج 3، ص 453؛ بحرانی، حلية الأبرار ، ج 5، ص 339؛ مجلسی، بحار الأنوار ، ج 100، ص 439؛ میرلوحی، گزیده ی کفاية المهتدى ، ص 279.

[47] راوندی ، قصص الأنبياء ، ج 1، ص 249.

[48] حمیری قرب الاسناد، ص 159، ح 582 [ چاپ دیگر ص 140، ح 569]؛ شیخ حرّ . عاملی، وسائل الشيعه، ج 5، ص 268؛ مجلسی، بحار الأنوار ، ج 100، ص 437.

[49] علامه مجلسی، بحار الأنوار ، ج 53، ص 11.

[50] قطب راوندى ، الخرائج والجرائح، ج 1، ص 471؛ ابن حمزه، التاقب في المناقب ، ص 597؛ نیلی ، منتخب الأنوار المضيئة ، ص161؛ بياضي ، الصراط المستقيم، ج 2، ص 212؛ بحراني، مدينة المعاجز ، ج 8، ص 151؛ میرلوحی، گزیده ی کفایة المهتدى ، ص 230.

[51] محدّث قمی، مفاتیح الجنان، چاپ بیروت، دار ،البلاغه، ص 560.

[52] سيّد ابن طاووس، مصباح الزائر ، ص 105.

[53] این همان دعائی است که امام صادق در مسجد سهله برای رها شدن بانویی که به جرم لعن بر قاتلین حضرت فاطمه به زندان رفته بود خواندند و در همان لحظه آزاد شد مزار شهید ، ص 270] .

[54] بن مشهدى ، المزار الكبير ، ص 140.

[55] سید ابن طاووس، مصباح الزائر ، ص 106.

[56] ابن مشهدى ، المزار الكبير ، ص 140.  سید ابن طاووس، مصباح الزائر ، ص 106.

[57] مجلسى، بحار الأنوار، ج 100، ص 444.

[58] محدّث قمی، مفاتیح الجنان ، ص 563.

[59] محدّث قمى، مفاتيح الجنان ، ص 552 و 563.

[60] متن دعا:

سَلامُ الله الكامِلُ التَّامُّ الشَّامِلُ العامُّ وَصَلَواتُهُ الدَّائِمَةُ وَبَرَكاتُهُ القائِمَةُ التَّامَّةُ عَلى حُجَّةِ الله وَوَليِّهِ في أرضِهِ وَبِلادِهِ وَخَليفَتِهِ عَلى خَلقِهِ وَعِبادِهِ وَسُلالَةِ النُّبوَّةِ وَبَقيَّةِ العِترَةِ وَالصَّفوَةِ، صاحِبِ الزَّمانِ وَمُظهِرِ الايمانِ وَمُلَقِّنِ أحكامِ القُرآنِ وَمُطَهِّرِ الأرضِ وَناشِرِ العَدلِ في الطّولِ وَالعَرضِ، وَالحُجَّةِ القائِم المَهديِّ الإمام المُنتَظَرِ المَرضيِّ وَابنِ الأئِمَّةِ الطَّاهِرينَ الوَصيِّ بنِ الأوصياءِ المَرضيّينَ الهادي المَعصومِ بنِ الأئِمَّةِ الهُداةِ المَعصومينَ. السَّلامُ عَلَيكَ يا مُعِزَّ المُؤمِنينَ المُستَضعَفينَ السَّلامُ عَلَيكَ يا مُذِلَّ الكافِرينَ المُتَكَبِّرينَ الظَّالِمينَ، السَّلامُ عَلَيكَ يا مَولايَ يا صاحِبَ الزَّمانِ السَّلامُ عَلَيكَ يابنَ رَسولِ الله السَّلامُ عَلَيكَ يابنَ أميرِ المُؤمِنينَ، السَّلامُ عَلَيكَ يابنَ فاطِمَةَ الزَّهراءِ سَيِّدَةِ نِساءِ العالَمينَ، السَّلامُ عَلَيكَ يابنَ الأئِمَّةِ الحُجَجِ المَعصومينَ وَالإمامِ عَلى الخَلقِ أجمَعينَ السَّلامُ عَلَيكَ يا مَولايَ سَلامَ مُخلِصٍ لَكَ في الوِلايَةَ، أشهَدُ أنَّكَ الإمامُ المَهديُّ قَولاً وَفِعلاً وَأنتَ الَّذي تَملأُ الأرضَ قِسطاً وَعَدلاً بَعدَ ما مُلِئَت ظُلماً وَجَوراً؛ فَعَجَّلَ الله فَرَجَكَ وَسَهَّلَ مَخرَجَكَ وَقَرَّبَ زَمانَكَ وَكَثَّرَ أنصارَكَ وَأعوانَكَ وَأنجَزَ لَكَ ما وَعَدَكَ، فَهُوَ أصدَقُ القائِلينَ: وَنُريدُ أن نَمُنَّ عَلى الَّذينَ استُضعِفوا في الأرضِ وَنَجعَلَهُم أئِمَّةً وَنَجعَلَهُم الوارِثينَ يا مَولايَ يا صاحِبَ الزَّمانِ، يابنَ رَسولِ الله حاجَتي كذا وكذا (و حاجت خود را ذکر کن) فَاشفَع لي في نَجاحِها فَقَد تَوَجَّهتُ إلَيكَ بِحاجَتي لِعِلمي أنَّ لَكَ عِندَ الله شَفاعَةً مَقبولَةً وَمَقاماً مَحموداً، فَبِحَقِّ مَن اختَصَّكُم بِأمرِهِ وَارتَضاكُم لِسِرِّهِ وَبِالشَّأنِ الَّذي لَكُم عِندَ الله بَينَكُم وَبَينَهُ سَلِ الله تَعالى في نُجحِ طَلِبَتي وَإجابَةِ دَعوَتي وَكَشفِ كُربَتي، وسل ما تريد فإنّه يقضى إن شاء الله.

[61] کفعمی، البلد الأمين ، ص 158.

[62] مجلسى، بحار الأنوار ، ج 53، ص 231.

[63] إِلٰهِی عَظُمَ الْبَلاءُ، وَبَرِحَ الْخَفاءُ، وَانْکَشَفَ الْغِطاءُ، وَانْقَطَعَ الرَّجاءُ، وَضاقَتِ الْأَرْضُ، وَمُنِعَتِ السَّماءُ، وَأَنْتَ الْمُسْتَعانُ، وَ إِلَیْکَ الْمُشْتَکیٰ، وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِی الشِّدَّةِ وَالرَّخاءِ، اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ أُولِی الْأَمْرِ الَّذِینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ، وَعَرَّفْتَنا بِذَلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ، فَفَرِّجْ عَنّا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلاً قَرِیباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ. یَا مُحَمَّدُ یَا عَلِیُّ، یَا عَلِیُّ یَا مُحَمَّدُ اکْفِیانِی فَإِنَّکُما کافِیانِ، وَانْصُرانِی فَإِنَّکُما ناصِرانِ. یَا مَوْلانا یَا صاحِبَ الزَّمانِ، الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ، أَدْرِکْنِی أَدْرِکْنِی أَدْرِکْنِی، السَّاعَةَ السَّاعَةَ السّاعَةَ، الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ، یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطَّاهِرِینَ.

[64] سید ابن طاووس ، جمال الأسبوع، ص 280.

[65] طبرسی، الاحتجاج ، ج 2، ص 492.