آیا قائم محتوم در روایات همان یمانی است؟
توسط: دارالهدایه| پیروان احمد اسماعیل با استناد به برخی روایات، تلاش میکنند ادعاهای خود را مستند و مشروع جلوه دهند. در این مقاله، به ادعای قائمیت احمد بصری و روایتی که پیروان او به عنوان قائم بودن یمانی استفاده میکنند، پرداخته خواهد شد.
قائمیت یمانی
یکی از روایتی که اتباع احمد بصری جهت اثبات قائمیت احمد مطرح میکنند به شرح زیر است:
عَنْ أَبِي حَمْزَةَ اَلثُّمَالِيِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِنَّ أَبَا جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ كَانَ يَقُولُ خُرُوجُ اَلسُّفْيَانِيِّ مِنَ اَلْمَحْتُومِ وَ اَلنِّدَاءُ مِنَ اَلْمَحْتُومِ وَ طُلُوعُ اَلشَّمْسِ مِنَ اَلْمَغْرِبِ مِنَ اَلْمَحْتُومِ وَ أَشْيَاءُ كَانَ يَقُولُهَا مِنَ اَلْمَحْتُومِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ اِخْتِلاَفُ بَنِي فُلاَنٍ مِنَ اَلْمَحْتُومِ وَ قَتْلُ اَلنَّفْسِ اَلزَّكِيَّةِ مِنَ اَلْمَحْتُومِ وَ خُرُوجُ اَلْقَائِمِ مِنَ اَلْمَحْتُومِ…
ابى حمزه ثمالى گفته است: به خدمت امام صادق عليه السّلام عرض كردم كه امام باقر عليه السّلام مىفرمودند: خروج سفيانى، نداى آسمانى و طلوع خورشيد از مغرب، از جمله محتومات هستند و امور ديگرى را هم مىفرمودند كه از محتومات هستند. امام صادق عليه السّلام فرمودند: و اختلاف بنى فلان در بين خودشان و قتل نفس زكيه و خروج قائم عليه السّلام نيز از جمله محتومات است.
وجه استدلال به این روایت
اتباع احمد بصری میگویند: «چیزی که از این روایت فهمیده میشود، این است که مقصود از لفظ قائم در آنجا، شخص امام حجة بن الحسن عسکری علیه السلام نیست؛ بنابراین برای اینکه روایات بیانگر علائم قبل از ظهور اماممهدی علیه السلام هستند و قائم را ذکر کردند و ایشان از علائم ظهور اماممهدی علیه السلام شمردهاند؛ پس مقصود از قائم، حجة بن الحسن عسکری علیه السلام نخواهد بود. در واقع مقصود از قائم در این روایات شخص دیگری است و اگر اینچنین نبود، خود قائم از علائم ظهور قائم خواهد شد و هیچ عاقلی آن را قبول نخواهد کرد.»
بررسی روایت یمانی
مطلب اول
روایت در مقام بیان علائم حتمی ظهور امامزمان علیه السلام نیست؛ بلکه در مقام بیان رخدادهایی است که بهطور حتم در آخرالزمان تحقق پیدا میکنند؛ مانند خروج قائم علیه السلام و سفیانی و… . دلیل آنچه گفتیم، سؤال «أبوحمزۀ ثُمالي» است. سؤال او اینگونه است: «آیا خروج سفیانی حتمی است؟» او نمیگوید: «آیا خروج سفیانی از علائم حتمی ظهور است؟» پس متعلَّق سؤال در این روایت، علائم حتمی ظهور نیست؛ بلکه متعلّق سؤال اموری هستند که تحقّق آنها حتمی است.
مطلب دوم
بدیهی است که یمانی، یکی از علائم حتمیِ قبل از قائم علیه السلام است:
أَبُو هَاشِمٍ دَاوُدُ بْنُ اَلْقَاسِمِ اَلْجَعْفَرِيُّ قَالَ: كُنَّا عِنْدَ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَجَرَى ذِكْرُ اَلسُّفْيَانِيِّ وَ مَا جَاءَ فِي اَلرِّوَايَةِ مِنْ أَنَّ أَمْرَهُ مِنَ اَلْمَحْتُومِ فَقُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ هَلْ يَبْدُو لِلَّهِ فِي اَلْمَحْتُومِ قَالَ نَعَمْ قُلْنَا لَهُ فَنَخَافُ أَنْ يَبْدُوَ لِلَّهِ فِي اَلْقَائِمِ فَقَالَ إِنَّ اَلْقَائِمَ مِنَ اَلْمِيعَادِ وَ اَللَّهُ لاٰ يُخْلِفُ اَلْمِيعٰادَ.
ابو هاشم داود بن قاسم جعفرىّ گويد: «ما در محضر امام جواد عليه السّلام بوديم و سخن از سفيانى به ميان آمد و آنچه در روايات آمده كه كار او از حتميّات است. من به آن حضرت عرض كردم: آيا خدا را در امور حتمى بدائى پديد مىآيد؟ فرمودند: آرى. به آن حضرت عرض كرديم: پس با اين ترتيب ما مىترسيم كه در مورد قائم نيز خدا را بدائى حاصل شود. فرمودند: همانا قائم از وعدهها است و خداوند خلاف وعدۀ خود رفتار نمىكند»
در این روایت امام جواد علیه السلام میفرمایند: علائم حتمی قبل از قائم پنج امر هستند که یکی از آنها یمانی است؛ لذا پیروان احمدبصری نمیتوانند مدعی شوند که همانی که از علائم حتمی قائم بوده خودش نیز قائم است؛ زیرا یک چیز نمیتواند، علامت خودش باشد.
نکتۀ مهم دیگری که ظاهراً اتباع احمدبصری توجه ندارند این است که اگر در روایت مورد استدلال، خود «قائم» را شخصی غیر از امامزمان علیه السلام بدانند، روایتی که اخیراً ذکر کردیم نفیکنندهٔ آن میشود؛ زیرا در روایت اخیر آمده است که علائم حتمی از جمله یمانی، قابل بداء هستند؛ ولی قائم بداءپذیر نیست.
