استناد به آیه ۲۷ سوره فتح جهت اثبات حجیت خواب

دارالهدایه| جریان احمد اسماعیل تلاش می کنند تا در راستای اثبات حجیت خواب و رویا به آیاتی از قرآن کریم استفاده نمایند، در این نوشتار به یکی دیگر از استنادات این جریان به آیات شریفه قرآن اشاره نموده و مورد نقد و بررسی قرار خواهیم داد.

استناد به آیات قرآن برای حجیت خواب

از جمله آیاتی که جریان احمد همبوشی جهت اثبات حجیت خواب در شناخت حجت الهی به آن استدلال می‌کنند، آیه شریفه ذیل است: لَقَدْ صَدَقَ اللَّهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيَا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ آمِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ وَمُقَصِّرِينَ لَا تَخَافُونَ فَعَلِمَ مَا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذَلِكَ فَتْحًا قَرِيبًا؛ حقا خدا رؤياى پيامبر خود را تحقق بخشيد [كه ديده بود] شما بدون شك به خواست‏ خدا در حالى كه سر تراشيده و موى [و ناخن] كوتاه كرده‏ ايد با خاطرى آسوده در مسجد الحرام درخواهيد آمد خدا آنچه را كه نمى‏ دانستيد دانست و غير از اين پيروزى نزديكى [براى شما] قرار داد (الفتح: ۲۷).

محتوای آیات

در این آیه از به حقیقت پیوستن خواب رسول خدا صلی الله علیه و آله در آینده ای نزدیک خبر می‌دهد و این بعد از ممانعت مشرکین از حج مسلمین و رخداد صلح حدیبیه بوده است. پیامبر صلی الله علیه و آله به مسلمین خبر داده بودند که به زودی امکان حج برای آنها فراهم خواهد شد اما وقتی به سمت مکه رهسپار شدند مشرکین از ورود ایشان جلوگیری نمودند و واقعه صلح حدیبیه رخ داد که طبق آن به مسلمین اجازه داده شد سال بعد به حج بیایند. در پی آن حضرت پیامبر صلی الله علیه و آله دستور بازگشت به مدینه را صادر کردند و به همین واسطه عده ای از مسلمین به شک افتاده و از حضرت پرسیدند: ‌آیا شما نگفتید ما وارد مکه می شویم؟ و حضرت به ایشان تذکر دادند که آیا من گفتم همین امسال وارد مکه می شویم؟ گفتند نه. حضرت فرمودند: پس همانطور که گفتم ما إن شاء الله وارد مکه خواهیم شد؛ بعد ایشان خواب دیدند که با مسلمین به حج مشرف شده اند و خداوند این آیه را نازل فرمود و سال بعد به حج مکه مشرف شدند.

روایت امام صادق علیه السلام درباره خواب

مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ اِبْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ …قَالَ إِنَّ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ حِينَ صُدَّ عَنِ اَلْبَيْتِ وَ قَدْ كَانَ سَاقَ اَلْهَدْيَ وَ أَحْرَمَ أَرَاهُ  اَللَّهُ اَلرُّؤْيَا اَلَّتِي أَخْبَرَهُ اَللَّهُ بِهَا فِي كِتَابِهِ إِذْ يَقُولُ: «لَقَدْ صَدَقَ اَللّهُ رَسُولَهُ اَلرُّؤْيا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ اَلْمَسْجِدَ اَلْحَرامَ إِنْ شاءَ اَللّهُ آمِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُؤُسَكُمْ وَ مُقَصِّرِينَ لا تَخافُونَ » فَعَلِمَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَنَّ اَللَّهَ  سَيَفِي لَهُ بِمَا أَرَاهُ…  ابو بصير گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم…فرمود: هنگامى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و اله از زيارت خانه خدا منصرف شد در حالى‌كه قربانى را برده بود و احرام بسته بود، خداوند به پيامبرش نشان داد آن خوابى را كه در كتاب خود به ايشان خبر داده بود؛ كه مى‌فرمايد: «به حقيقت خداوند آن‌چه را كه در عالم خواب به پيامبرش نشان داد، راست گفت؛ به‌طور حتم همۀ شما به خواست خدا در نهايت امنيّت كه سرهاى خود را تراشيده يا كوتاه كرده‌ايد بى‌آن‌كه هراسى داشته باشيد به مسجد الحرام وارد خواهيد شد». پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله دانست كه خداوند به زودى آن‌چه كه در خواب به او نشان داده است عملى مى‌كند… الکافي،ج:۶،ص:۴۸۶. طبق این آیه، خواب پیامبر صلی الله علیه و آله راست و بدون تعبیر بوده و دقیقاً همانچه را در خواب دیده بودند به واقعیت پیوست و مسلمین با کمال امنیت وارد مسجد الحرام شدند. نتیجه اینکه بعضی از خواب‌ها راست هستند و اینقدر وضوح دارند که نیازی به تعبیرشان نیست، اما آیه معیاری ارائه نمی دهد که کدام خوابها نیاز به تعبیر دارند.

نکته‌ای مهم درباره خواب

در آیه بعدی نیز خداوند متعال اینگونه فرموده است: «هُوَ الَّذي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى‏ وَ دينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهيداً؛ اوست كسى كه رسول خود را با هدايت و دین حق فرستاد تا آن را بر تمام اديان پيروز گرداند و خداوند به عنوان شاهد کفایت می كند» (الفتح، ۲۷). و جریان مدعی یمانی اینچننین ادعا کرده است:

مراد از شهادت خدا اینست که خلیفه خود را در زمینش، با رؤیا و مکاشفه آشکار می کند، و گرنه چگونه خداوند شهادت می دهد؟ و چگونه خدا با بندگانش چه کافر و یا مؤمن سخن گفته و برای آنها شهادت می دهد؟ خوب در اینجا دو مطلب مورد ادعا قرار گرفته است: 

یکی این‌که مراد از شهادت خدا خواب دیدن بندگان می باشد و دیگر اینکه محتوای شهادت خداوند آشکار کردن خلیفه خود توسط رؤیاست. اما در پاسخ باید گفت:

پاسخ به ادعای درباره خواب

اولاً: مراد از شهادت خداوند سخن گفتن ایشان با بندگان نیست که حمل بر خواب و رؤیا شود، و اصلاً چون شهادت خداوند برای همه بندگان است و همه مومنان و کافران خواب ندیده اند، نمی توان این شهادت را همان خواب دیدن تفسیر کرد. درنتیجه گواهی دادن خداوند هر چه هست طوریست که مورد شهود همه انسان‌ها باشد غیر از اینکه در این قضیه خود پیامبر صلی الله علیه و آله خواب دیده اند نه دیگران درباره ایشان. ثانیاً: در کجای آیه آمده که محتوای شهادت خداوند شناساندن خلیفه خود بوده است؟

شهادت خداوند یا خواب

بلکه طبق بیان آیه، شهادت خداوند یا بر راست بودن رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله می باشد و یا بر اینکه دین اسلام را بر همه دینها غلبه می دهد که اگر اولی باشد گواهی دادن خداوند به محقق کردن وعده ای است که در خواب به رسولشان نشان دادند که این وعده محقق شد و گواهی خدا تحقق یافت. و اگر دومی باشد که درباره قیام امام زمان علیه السلام خواهد بود و گواهی دادن خدا به اینست که آیات و معجزات بزرگی در اختیار امام زمان علیه السلام قرار دهد که بر همه انسان ها حجت تمام گردد. و برای همین طبق روایات فراوان، همه میراث های انبیاء علیهم السلام دست ایشان است و عده ای از پیامبران یهود (از جمله حضرت الیاس و حضرت خضر علیهما السلام) و امت های گذشته همچون اصحاب کهف و حضرت عیسی علیه السلام با ایشان می آیند تا یهودی و مسیحی راهی برای انکار نداشته باشند. و جالب این‌که این وعده غلبه اسلام بر همه دین‌ها در بعضی روایات به روز رجعت موکول گردیده است: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ اَلْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي اَلْخَطَّابِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ، عَنِ اَلْمُنَخَّلِ بْنِ جَمِيلٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: …وَ قَوْلَهُ تَعَالَى: هُوَ اَلَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دِينِ اَلْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى اَلدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ اَلْمُشْرِكُونَ قَالَ: يُظْهِرُهُ  اَللَّهُ  عَزَّ وَ جَلَّ فِي  اَلرَّجْعَةِ… مختصر البصائر،ج:۱،ص:۸۷. در حالیکه فرقه مدعی یمانی رجعت را بعد از مهدی های دوازده گانه می داند که صدها سال از قیام امام زمان علیه السلام گذشته است:

نتیجه

و تفسیر آیات دیگری که خدا را به عنوان شاهد پیامبر صلی الله علیه و آله کافی دانسته نیز از همین قرار است. یعنی این‌که خدای متعال آنقدر آیات و بیّنات در اختیار پیامبرش گذاشته که هر انسان منصفی ببیند یا بشنود پی به حقانیت ایشان می برد و این‌گونه گواهی خداوند محقق می گردد نه اینکه فقط افراد معدودی را توسط خواب هدایت نماید: «قُلْ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهيداً بَيْني‏ وَ بَيْنَكُمْ إِنَّهُ كانَ بِعِبادِهِ خَبيراً بَصيراً؛ بگو: کافی است که خدا میان من و شما [در صدقِ نبوتم] شاهد باشد؛ چون او به بندگانش آگاه و بیناست» (إسراء، ۹۶). «لكِنِ اللَّهُ يَشْهَدُ بِما أَنْزَلَ إِلَيْكَ أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ وَ الْمَلائِكَةُ يَشْهَدُونَ وَ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهيداً؛ ولي خداوند گواهی ميدهد به آنچه بر تو نازل كرده، كه از روي علمش نازل كرده است، و فرشتگان (نيز) گواهي مي‏دهند، گرچه گواهي خدا كافی است» (نساء، ١٦٦). «وَ يَقُولُ الَّذينَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهيداً بَيْني‏ وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ؛ كسانى كه كافر شدند می گويند تو فرستاده نيستى بگو كافى است‏ خدا و آن كس كه نزد او علم كتاب است ميان من و شما گواه باشد» (رعد، ۴۳).