آیا عنوان صاحب الامر بر یمانی نیز اطلاق می‌شود؟

دارالهدایه | اتباع احمد‌ به روایاتی استدلال می‌کنند که به‌زعم خود، در این روایات، عنوان صاحب الامر، بر شخصی غیر از امام‌زمان علیه السلام اطلاق شده است. در نوشتار حاضر به نقد مدعی آنان خواهیم پرداخت.

استناد اتباع

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ اَلْمُفَضَّلِ وَ سَعْدَانُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ سَعِيدٍ وَ أَحْمَدُ بْنُ اَلْحُسَيْنِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ اَلْحَسَنِ اَلْقَطَوَانِيُّ جَمِيعاً عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ اَلْجَوَالِيقِيِّ عَنْ يَزِيدَ اَلْكُنَاسِيِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ اَلْبَاقِرَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَقُولُ: إِنَّ صَاحِبَ هَذَا اَلْأَمْرِ فِيهِ شَبَهٌ مِنْ يُوسُفَ اِبْنُ أَمَةٍ سَوْدَاءَ يُصْلِحُ اَللَّهُ لَهُ أَمْرَهُ فِي لَيْلَةٍ.
يزيد الكناسى گويد:شنيدم امام باقر عليه السّلام مى‌فرمود: «صاحب الامر را با يوسف شباهتى است،او فرزند كنيزى سيه‌چرده است،خداوند كار او را يك شبه برايش اصلاح مى‌كند».

الغيبة (للنعمانی) ج ۱، ص ۱۶۳

روش استدلال اتباع احمد به روایت

در‌این‌باره، ناظم عقیلی می‌گوید: «مادر امام‌زمان، حضرت نرجس است و ایشان، نوۀ شمعون، وصی حضرت عیسی است که ایشان سیاه چهره نیستند؛ بنابراین، روایت، اشاره به امام‌زمان نمی‌کند؛ بلکه اشاره به مردی دیگر از آل‌محمد (احمد‌بصری) می‌کند.»
وحدة شخصية المهدي الأول و القائم و اليماني ص8

پاسخ

در این بخش به نقد این ادعا طی چند بخش خواهیم پرداخت.

اول

مقدمۀ ناظم عقیلی باطل است؛ چون وی در مقدمۀ اول خود، می‌گوید که چون مادر امام‌زمان علیه السلام رومی است، باید سفید باشد؛ در حالی که هیچ ملازمه‌ای بین رومی‌بودن و سفید پوستی وجود ندارد؛ زیرا چه‌بسا یک سبب خاص، موجب شود که رنگ فرزند تیره بشود؛ همچون ازدواج یک مرد رومی با یک خانمی که رنگ پوستش تیره باشد یا اینکه یک پادشاهی که همسران و کنیزان متعددی داشته باشد و از او، فرزندی تیره متولد بشود.

دوم

ذکر رنگ پوست مادران ائمه علیهم السلام ، برخلاف سیرۀ آن بزرگواران است؛ بلکه چنین تصریحی، بر‌خلاف سیرۀ متشرعه و غیرت یک مسلمان است و چنین تصریحی، از طرف صاحبان عفت به‌دور است؛ چه برسد به ائمۀ معصومین. در نتیجه: یا باید قبول کنیم، لفظ «سوداء» در این روایت، اضافی است یا اینکه بگوییم، استعمال این لفظ، هدف و غایتی به دنبال دارد و به‌صورت تقیّه، نقل شده است؛ زیرا امام‌باقر علیه السلام علم دارد که در آینده، خانۀ امام حسن عسکری علیه السلام ، تحت نظر دشمنان خواهد بود و جهت حفظ جان امام‌زمان علیه السلام و مادر گرامی‌شان، چنین لفظی را برای ایشان استعمال کردند تا مبادا مورد آسیب و گزند دشمن واقع شوند.

سوم

با توجه به روایات دیگر، به‌یقین می‌رسیم، روایتی که اتباع احمد‌بصری به آن استدلال می‌کنند، دربارۀ امام‌زمان علیه السلام است، نه شخصی دیگر؛ به این دلیل که در روایات دیگر، مراد از قائم و صاحب الامر که سنتی از یوسف پیامبر دارد و در یک شب، امر او اصلاح می‌گردد، فقط، وجود حضرت حجت‌بن‌الحسن العسکری علیه السلام است:
حَدَّثَنَا عَبْدُ اَلْوَاحِدِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُبْدُوسٍ اَلْعَطَّارُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَمْرٍو اَلْكَشِّيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ شُجَاعٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِ اَلرَّحْمَنِ بْنِ اَلْحَجَّاجِ عَنِ اَلصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِ عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ قَالَ قَالَ اَلْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ :فِي اَلتَّاسِعِ مِنْ وُلْدِي سُنَّةٌ مِنْ يُوسُفَ وَ سُنَّةٌ مِنْ مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ هُوَ قَائِمُنَا أَهْلَ اَلْبَيْتِ يُصْلِحُ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَمْرَهُ فِي لَيْلَةٍ وَاحِدَةٍ.
عبد الرّحمن بن حجّاج از امام صادق از امام باقر از امام سجّاد روايت كند كه امام حسين فرمود: در نهمين فرزند من سنّتى از يوسف و سنّتى از موسى بن عمران است،او قائم ما اهل البيت است و خداى تعالى امر او را در يك شب اصلاح فرمايد.

کمال الدين و تمام النعمة ج ۱، ص ۳۱۶

چهارم

احمد‌بصری اعتراف می‌کند که در زمان حال، بحث کنیز منتفی است؛ بنابراین، این روایت قابل تطبیق بر احمد‌بصری نیست.
شرایع الاسلام ج3 ص29