روایت “لا یری‌ جسمه‌ ولا یسمّی اسمه” برای اثبات قائمیت یمانی

دارالهدایه| از سری استناداتی که اتباع احمد تلاش نموده اند در راستای اثبات قائمیت یمانی ارائه دهند، روایتی است که اتباع از آن شخصی غیر از امام زمان عج را اراده نموده و بر امام خود تطبیق داده اند؛ در نوشتار حاضر به نقد این ادعا خواهیم پرداخت.

استناد اتباع

روایتی که اتباع احمد بصری جهت اثبات قائمیت احمد مطرح می‌کنند به شرح زیر است:

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ اِبْنِ فَضَّالٍ عَنِ اَلرَّيَّانِ بْنِ اَلصَّلْتِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا اَلْحَسَنِ اَلرِّضَا عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ يَقُولُ: و سُئِلَ عَنِ اَلْقَائِمِ فَقَالَ لاَ يُرَى جِسْمُهُ وَ لاَ يُسَمَّى اِسْمُهُ .
ريان بن صلت گويد: از حضرت رضا عليه السلام شنيدم كه چون راجع بقائم سؤال شد، فرمود: شخصش ديده نشود و نامش برده نشود

الکافي ج ۱، ص ۳۳۳

روش استدلال

آن‌ها مدعی هستند که این قائم، احمد‌بصری است؛ چون نام امام‌مهدی علیه السلام آشکار است و همه می‌دانند که نام ایشان، محمد است؛ پس در اینجا، مراد، احمد‌بصری است و روایت قائمیت او را اثبات می کند.

بررسی روایت

با توجه به روایت‌های فراوان، کسی که جایز نیست نام او گفته شود، حجت‌بن‌الحسن، امام‌زمان علیه السلام است:

عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ اَلْعَلَوِيِّ عَنْ دَاوُدَ بْنِ اَلْقَاسِمِ اَلْجَعْفَرِيِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا اَلْحَسَنِ اَلْعَسْكَرِيَّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ يَقُولُ: اَلْخَلَفُ مِنْ بَعْدِي اَلْحَسَنُ فَكَيْفَ لَكُمْ بِالْخَلَفِ مِنْ بَعْدِ اَلْخَلَفِ فَقُلْتُ وَ لِمَ جَعَلَنِيَ اَللَّهُ فِدَاكَ قَالَ إِنَّكُمْ لاَ تَرَوْنَ شَخْصَهُ وَ لاَ يَحِلُّ لَكُمْ ذِكْرُهُ بِاسْمِهِ فَقُلْتُ فَكَيْفَ نَذْكُرُهُ فَقَالَ قُولُوا اَلْحُجَّةُ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَيْهِ وَ سَلاَمُهُ.

داود بن قاسم جعفرى گويد:از ابو الحسن عسكرى(امام على نقى)شنيدم مى‌فرمود:جانشين من حسن(عليه السّلام)است و چگونه باشيد نسبت به جانشين او؟من گفتم:براى چه‌؟خدا مرا قربانت كند.فرمود:شما شخصى او را نتوانيد ديد و او را به نامش نتوانيد ياد كرد (نامش را نتوانيد برد)من گفتم:پس چگونه او را ياد كنيم‌؟ فرمود:بگوئيد حجت از آل محمد(صلّى الله عليه و آله).

الکافي ج ۱، ص ۳۳۲

روایت دیگر

قَالَ اَلشَّيْخُ اَلْفَقِيهُ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ بْنِ مُوسَى بْنِ بَابَوَيْهِ اَلْقُمِّيُّ اَلْفَقِيهُ مُصَنِّفُ هَذَا اَلْكِتَابِ رَحِمَهُ اَللَّهُ حَدَّثَنَا اَلْحُسَيْنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِيسَ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ أَيُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ اَلصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَنَّهُ قَالَ: مَنْ أَقَرَّ بِجَمِيعِ اَلْأَئِمَّةِ وَ جَحَدَ اَلْمَهْدِيَّ كَانَ كَمَنْ أَقَرَّ بِجَمِيعِ اَلْأَنْبِيَاءِ وَ جَحَدَ مُحَمَّداً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ نُبُوَّتَهُ فَقِيلَ لَهُ يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ فَمَنِ اَلْمَهْدِيُّ مِنْ وُلْدِكَ قَالَ اَلْخَامِسُ مِنْ وُلْدِ اَلسَّابِعِ يَغِيبُ عَنْكُمْ شَخْصُهُ وَ لاَ يَحِلُّ لَكُمْ تَسْمِيَتُهُ .

صفوان بن مهران از امام صادق عليه السّلام روايت كند كه فرمود:كسى كه به جميع ائمّه اقرار كند امّا مهدى را انكار نمايد مانند كسى است كه به جميع انبياء اقرار كند امّا نبوّت محمّد صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم را انكار نمايد.بدو گفتند:اى فرزند رسول خدا!مهدى از فرزندان شما كيست‌؟فرمود:پنجمين امام از فرزندان امام هفتم كه شخص او از ديدگان مردم نهان شود و نام‌بردنش روا نباشد

کمال الدين و تمام النعمة ج ۲، ص ۳۳۳

از امام‌رضا علیه السلام نقل می‌شود:

القائم‌ المهدی‌‌بن‌الحسن‌ لا یری‌ جسمه‌ ولا یسمی باسمه أحد بعد غیبته حتی یراه ویعلن باسمه ویسمعه کل الخلق فقلنا له: یا سیدنا وإن قلنا صاحب الغیبة وصاحب الزمان والمهدی، قال هو کله جایز مطلق وإنما نهیتکم عن التصریح باسمه لیخفی اسمه عن أعدائنا فلا یعرفوه‌.

الهدایه الکبری ص364

قائم مهدی، فرزند حسن است. جسمش دیده نمی‌شود و نامش بعد از غیبتش برده نمی‌شود تا آنکه ظهور کند و نامش را آشکار کند. گفتیم: ای مولای ما، اگر بگوییم صاحب‌الزمان و همچنین مهدی و… جایز است؟ فرمود: بله. ما شما را از تصریح به اسمش، نهی کردیم تا دشمنان نامش را ندانند و او را نشناسند.

نتیجه

بدون شک شخصی که بردن نامش، روا نیست و نام او مخفی است، شخص امام، حجت‌بن‌الحسن عليه السلام است، نه احمد‌بصری که به‌زعم پیروانش، برخی از روایات، برای در امان ماندن ایشان از گزند دشمن، بردن نام ایشان را جایز نمی‌دانند. در نتیجه پیروان احمد با تمسک به این روایت نیز نتوانستند مقام قائمیت را برای احمد اثبات کنند.