پاسخ به اشکالات سندی توقیع سمری

دارالهدایه| پیروان احمد اسماعیل از نظر سندی دو ایراد به توقیع سمری وارد می کنند و تلاش دارند تا از این ناحیه، حجیت توقیع را زیر سوال ببرند؛ در این مطلب به هردو اشکال اشاره می‌کنیم.

اشکال اول : ارسال سند (روایت مرسله است)

یکی از اتباع احمد بصری به سند توقیع شریف اشکال می‌گیرد که سند مرسل است یعنی واسطه‌ی میان محدث و گوینده این روایت، مشخص نیست.
(قراءة جدیده فی روایة السمری ص17)

در پاسخ به این اشکال باید گفت: صاحب شبهه با نگاهی جاهلانه، صرفاً این توقیع را در احتجاج طبرسی، بررسی نموده است و اگر بطور مناسب نسبت به نُسَخ این توقیع، جستجو می‌کرد، متوجه می‌شد که این توقیع در کمال الدین شیخ صدوق بطور مُسند آمده است و نه مرسل! از طرفی؛ شیخ طبرسی اگر روایتی را به‌طور مرسل نقل کند، به معنی بی سندی آن روایت نیست؛ بلکه این قضیه، دارای یک قانونی خاص است که خود شیخ طبرسی در مقدمه کتابش بدان اشاره می کند:
و لا نأتي في أكثر ما نورده من الأخبار بإسناده إما لوجود الإجماع عليه أو موافقته لما دلت العقول إليه أو لاشتهاره في السير و الكتب بين المخالف و المؤالف.

ترجمه: «و اکثر روایاتی که در این کتاب می آوریم، بدون ذکر سند خواهد بود؛ آنهم بچند دلیل: یا اجماع نظر بر صحت آن خبر است؛ و یا با دلایل عقلی همخوان و موافق است؛ و یا در کتب سیرت و احادیث مصادر شیعه و غیر شیعه، مشهور و نامی است.»

الاحتجاج ج1ص10

و به همین دلیل برخی از بزرگان مذهب مجموعه روایات احتجاج طبرسی را ولو بسند مرسل نقل شده باشد، معتبر قلمداد نموده اند.

اشکال دوم. ضعف سندی (روایت ضعیفه است)

پیرامون احمد می‌گویند علاوه بر مرسله بودن این روایت به دلیل وجود شخص مجهولی به نام احمد بن حسن مکتب ضعیف است.

(قراءة جدیده فی روایة السمری ص17)

در پاسخ باید گفت: « حسن بن احمد مکتب» اگرچه در کتب رجالی بطور خاص مورد توثیق قرار نگرفته است؛ اما می توان راهی در اثبات وثاقتش یافت؛ که با بیان دو مقدمه، مطلوب، حاصل می شود:

مقدمه اول

حسن بن احمد مکتّب ازجمله افرادی است که توقیعات حضرت امام زمان بواسطه سفیران چهارگانه اش به ایشان می رسید؛ چنانکه هم شیخ صدوق و هم شیخ طوسی این رویداد را در طی همین توقیع در کتابشان روایت کرده اند.

کمال الدین، صفحه 516

مقدمه دوم

شیخ طوسی تمام افرادی که توقیعات امام مهدی از جانب سفیرانش به آنان می رسید را بطور عمومی، توثیق کرده است. آنجا که می گوید: و قد كان في زمان السفراء المحمودين أقوام ثقات ترد عليهم التوقيعات من قبل المنصوبين للسفارة من الأصل. «در زمان سفیران ستوده امام زمان، اقوام قابل اعتمادی بودند که توقیعات از جانب سفیرانش به ایشان می رسید.»

 الغيبة، الشيخ الطوسي، جلد:1، صفحه:415

نتیجه

حسن بن احمد مکتّب، بنا بر اقتضای توثیق عام شیخ طوسی، موثق است؛ چراکه او یکی از افرادی است که توقیعات امام زمان از جانب سفیران چهارگانه حضرت مهدی به‌ایشان می رسید و جالب اینجاست که شیخ طوسی-در قامت یک عالم رجالی- هردو این مقدمات کبروی و صغروی را تنقیح نموده است.