آیا علم رجال تحت تاثیر هوای نفس تدوین شده؟

دارالهدایه | علم رجال، از جمله علومی است که مارا در بررسی و شناخت احوالات راویان کلمات معصومین یاری می کند، از این رو برخی مدعیان دروغینی که مستند کلام خودرا روایات ضعیف و بی سند و مدرک قرار داده اند، تلاش کرده اند تا این علم را از حجیت ساقط کنند.

ادعای هوای نفس

در علم رجال از جمله ی شبهاتی که مطرح می شود این است که می گویند:

علمای رجال نیز همانند دیگر مردم، دارای روحیاتی خاص و هواهای نفسانی گوناگون و  پیشینه های فکری و دلبستگی های ذهنی هستند  که همه اینها می توانند در ارزیابی های ایشان تأثیر بسزا بگذارد؛ آنان همانند دیگران تحت تأثیر عواطف و افکار گوناگونی هستند که در ارزیابی های ایشان تأثیر می گذارد؛ در نتیجه نمی توان ارزیابی های  آنان را عاری از اینچنین اشکالاتی تصور نمود.

پاسخ

بایستی چند نکته را در رابطه با این شبهه ی علم رجال در نظر گرفت.

نکته اول

درواقع، اساسا همین سخنی را که این افراد ادعا کرده اند را به همین توجیهی که نقل کرده اند، می توان قبول ننمود. به این بیان که: ممکن است همین حرف از سر غرض ورزی و یا وجود روحیات خاص و پیشینه های فکری و دلبستگی های ذهنی‌شان، درباره علمای رجالی باشد . لذا اصل سخن آنان به علت تأثیر هواهای نفسانی و پیشینه های  فکری شان بر ارزیابی های آنان، خارج از دامنه حجیت و اهمیت است؛ حال آنان هر پاسخی بدین مطلب دادند، ما همان پاسخ را نسبت به شبهه خودشان حواله می دهیم!

نکته دوم

شارع مقدس در موارد گوناگونی به مسلمانان دستور داده که از اظهار نظر و ارزیابی های دسته های مختلفی از افراد پیروی و تبعیت کنیم . چه اظهار نظر ایشان در رابطه با افراد باشد؛ همانند مسئله ازدواج؛ و چه در رابطه با موضوعات باشد؛ همانند: ماجرای رویت هلال. در حالیکه همان اشکال مطرح شده در شبهه رجال درباره این دسته از افراد نیز عینا جاری و ساری است.

حل اشکال

ما چارچوب و اصولی داریم که می تواند چنین احتمالاتی را بر طرف کند. به عنوان مثال: عدالت و خداترسی عالم رجالی می تواند احتمال  غرض ورزی او در ارزیابی رجالی اش را منتفی کند. همچنین دقت نظر و تخصص او می تواند احتمال غفلت و سهو در اظهار نظرهای رجالی اش را مرتفع نماید.
حال وقتی علمای بزرگ رجالی شیعه، همگی معروف به خداترسی و پرهیزکاری و پاکدستی و در عین حال دقت و استحکام آنان در ضبط اسامی روات هستند، دیگر به کلی احتمال غرض ورزی و یا هواگرایی از ساحت گرامی ایشان در ارزیابی های رجالی، به دور و بیگانه است؛ و پناه همگان به خداوند متعال است.